Extra informatie

Erven en erfbelasting

10 dingen die je moet weten over nalatenschappen, testamenten en erfbelasting.

1. Aangifte inkomstenbelasting doen van overledene

Nabestaanden moeten meestal aangifte inkomstenbelasting doen over het inkomen van de overledene in het jaar van overlijden. Als er nog geen aangifte is gedaan over het inkomen van het jaar daarvoor, moeten zij zelfs nog 2 aangiftes inkomstenbelasting indienen. Aangifte inkomstenbelasting lijkt misschien onnodig naast de aangifte erfbelasting, maar die aangiften staan los van elkaar. Erfgenamen ontvangen een papieren F-biljet voor het jaar van overlijden. Wanneer je deze niet hebt ontvangen en de overledene is nog wel belasting verschuldigd, moet je een F-biljet aanvragen bij de BelastingTelefoon. Voor het jaar vóór het overlijden vraag je een P-biljet aan, als die aangifte nog niet gedaan is.

Als de overledene een partner had, kan de partner na afloop van het kalenderjaar gezamenlijk aangifte doen vóór 1 mei. Ook dit moet op papier.

Het is wel handig om de online aangifte te gebruiken om de aangifte van beiden in te vullen en zo gebruik te maken van het rekengedeelte van dit programma om de beste verdeling van de aftrekposten en het vermogen te vinden. Als de DigiD van de overledene nog werkt, dan kan dit nog. Werkt de DigiD van de overledene niet meer, dan moeten de gegevens voor beiden op een papieren biljet worden ingevuld.

Bekijk ook:

2. Waarde bepalen

Een nalatenschap bestaat uit alle bezittingen en schulden die een overledene achterlaat. Over het positieve saldo betalen de verkrijgers erfbelasting. Voor geldbedragen is het vaststellen van de waarde van de erfenis niet zo moeilijk, maar bij de inboedel ligt het ingewikkelder.

Een veel gemaakte fout is dat nabestaanden de inboedel aangeven tegen de verzekerde waarde. Dat kan leiden tot een te hoge aanslag, want je verzekert het bedrag dat nodig is om de inboedel opnieuw aan te schaffen. Bij de erfbelasting hoef je alleen de economische waarde van de inboedel aan te geven: het bedrag dat de hoogste bieder ervoor geeft. Dat is vaak niet zo veel, tenzij het gaat om een bijzonder stuk kunst, antiek of dure sieraden.

Bij woningen geldt de waarde die vermeld staat in de WOZ-beschikking in het jaar ván of ná het overlijden. Je mag zelf kiezen welke van de 2: waarschijnlijk kies je voor de laagste. Bij effecten geldt de slotkoers van de laatste beursdag op de dag vóór het overlijden. Die staat in de Prijscourant.

Het loont de moeite de WOZ-beschikking van het jaar na het overlijden kritisch te controleren. Je bespaart daar mogelijk duizenden euro’s mee. Nu de huizenprijzen weer stijgen, loont het ook de moeite om de oude beschikking over het jaar ván het overlijden nog eens op te vragen. Erfgenamen mogen dat. Er gaat dan een nieuwe bezwaar- en beroepstermijn lopen voor die WOZ-beschikking. Bezwaar maken tegen die oudere WOZ-beschikking levert bij langdurig stijgende huizenprijzen vaak meer op dan bezwaar maken tegen de WOZ-waarde in het jaar erna.

Lees ook:

3. Afhandelen erfbelasting

De aangifte moet binnen 8 maanden na het overlijden gebeuren. Soms is het niet mogelijk op tijd aangifte te doen, bijvoorbeeld omdat de bedragen nog niet bekend zijn. Je kunt dan uitstel aanvragen, maar vaak is het slimmer om alvast een voorlopige aanslag aan te vragen bij de fiscus. Met het aanvragen van een voorlopige aanslag vermijd of beperk je belastingrente. Bij een verzoek om uitstel niet. 

Als erfgenaam ontvang je vaak automatisch een bericht (aangiftebrief erfbelasting) dat je digitaal aangifte kunt doen van de erfenis. Met het nummer dat (o.a.) op de condoleancebrief vermeld staat, kunnen de erfgenamen inloggen op de webapplicatie van de Belastingdienst. Wie de aangifte liever op papier doet, kan via de Belastingtelefoon een aangifteformulier bestellen. Alle erfgenamen (tenzij ze een van de erfgenamen of de executeur gemachtigd hebben dit namens hen te doen) ondertekenen deze aangifte. Wanneer je dit bericht niet ontvangt en wel erfbelasting verschuldigd bent, dien je dit zelf aan te vragen via de Belastingtelefoon.

Tarieven erfbelasting bij overlijden in 2015:

  • partner en kinderen: €0 - €121.296 10%, daarboven 20%
  • kleinkinderen en afstammelingen in de rechte lijn: €0 - €121.296 18%, daarboven 36%
  • overige verkrijgers: €0 - €121.296  30%, daarboven 40%

Tarieven erfbelasting bij overlijden in 2016:

  • partner en kinderen: €0 - €121.903  10%, daarboven 20%
  • kleinkinderen en afstammelingen in de rechte lijn: €0 - €121.903 18%, daarboven 36%
  • overige verkrijgers: €0 - €121.903  30%, daarboven 40%

Vrijstellingen erfbelasting bij overlijden in 2015:

  • partner: €633.014
  • kinderen en kleinkinderen: €20.047
  • ouder: €47.477
  • gehandicapt kind: €60.138
  • overige erfgenamen: €2111

Vrijstellingen erfbelasting bij overlijden in 2016:

  • partner: €636.180
  • kinderen en kleinkinderen: €20.148
  • ouder: €47.715
  • gehandicapt kind: €60.493
  • overige erfgenamen: €2122

4. Notaris vermijden

Het is niet nodig de notaris de (hele) erfenis te laten afhandelen. Je kunt hem ook alleen inschakelen voor een verklaring van erfrecht of van executele. Die laatste is nodig als de overledene een executeur heeft aangewezen in het testament.

Met de verklaring van de notaris kan de executeur daadwerkelijk aan de slag: het bewijst dat hij of zij bevoegd is te handelen. Een verklaring van erfrecht is niet verplicht maar vaak wel nodig. Zonder zo'n document blijven bankrekeningen meestal geblokkeerd en is het lastig om partnerpensioen te krijgen.

TIP: Als erfgenamen moeilijk te vinden zijn, kan het wat langer duren voordat de notaris de verklaring van erfrecht kan afgeven. Als je zorgt voor een actuele adressenlijst van je erfgenamen, scheelt dat de nabestaanden later mogelijk heel wat tijd.

5. Executeur inschakelen

Een executeur beheert de nalatenschap en vertegenwoordigt daarbij de erfgenamen. Het is verstandig een executeur aan te wijzen als er veel erfgenamen zijn of als de nalatenschap complex is. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een effectenportefeuille en/of verhuurd onroerend goed.

De taken van een executeur zijn onder meer het opmaken van een boedelbeschrijving, waaruit de bezittingen en schulden van de nalatenschap blijken. Ook moet hij de laatste wil van de erflater uitvoeren en de schulden voldoen. De erflater kan van deze wettelijke bevoegdheden afwijken en de executeur meer of juist minder taken toekennen. Je mag iedereen aanwijzen als executeur: een erfgenaam, goede vriend of notaris.

6. Erfenis aanvaarden? 

Een erfgenaam erft in principe bezittingen én schulden. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan kost het geld. Dit is te voorkomen door de erfenis beneficiair te aanvaarden. Je accepteert de erfenis dan alleen als uit de boedelbeschrijving een positief saldo blijkt. Bij zuivere aanvaarding moet een erfgenaam onbekende schulden betalen, als deze niet via de erfenis kunnen worden voldaan. Het is ook mogelijk om een erfenis te verwerpen. In dat geval heb je geen taken bij de afwikkeling van de erfenis, maar je hebt ook geen recht op eventuele baten.

TIP: Kies bij twijfel over het nagelaten vermogen altijd voor beneficiaire aanvaarding. Zeker als de overledene ondernemer was.

7. Belasting besparen

Het is verstandig de zaken vóór het overlijden fiscaal zo gunstig mogelijk te regelen. Bijvoorbeeld door het vermogen al deels weg te schenken of door een testament op te stellen. Is dat niet (voldoende) gebeurd, dan kunnen de erfgenamen ook na het overlijden nog actie ondernemen.

Zo kan de partner nog tot 3 maanden na het overlijden de wettelijke verdeling ongedaan maken. De langstlevende echtgenoot komt dan met de kinderen een andere verdeling overeen.

Volgens de wettelijke verdeling gaat de erfenis naar de langstlevende partner. De kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende ouder ter hoogte van hun erfdeel. De rente hierover is gelijk aan de wettelijke rente minus 6%, (op dit moment is de vordering daarmee renteloos). Maar daarvan kan worden afgeweken.

Het kan fiscaal gezien gunstig zijn die rente zo hoog mogelijk vast te stellen. De erfenis van de langstlevende echtgenoot wordt door die rente op papier 'uitgehold', waardoor de kinderen te zijner tijd minder erfbelasting hoeven te betalen.

8. Schenken met warme hand

Als iemand schenkt en kort daarna overlijdt, kan dat fiscaal gek uitpakken. Alle schenkingen die binnen 180 dagen vóór overlijden zijn gedaan, horen volgens de fiscus tot de erfenis. Dat betekent dat er alsnog erfbelasting over verschuldigd is. Dit geldt niet voor de eenmalig vrijgestelde hoge schenking. Ouders mogen hun kinderen tot hun 40e eenmalig een bedrag schenken van €25.449 (of €53.016 als de kinderen het meerdere van €27.567 gebruiken voor bijvoorbeeld de aankoop van een woning). Dat kan dus ook nog op het sterfbed. Dit zijn de bedragen voor het jaar 2016. Als de schenker snel na zo'n vrijgestelde schenking overlijdt, wordt er geen erfbelasting berekend over die schenking.

9. Schenken via bewindvoerder

Een bewindvoerder heeft toestemming van de kantonrechter om de bezittingen en financiële zaken van iemand die bijvoorbeeld dementerend is, te beheren. Schenkingen liggen echter gevoelig.

Kan de bewindvoerder aantonen dat er een 'schenkingstraditie'  was, dus dat de dementerende al jaren schenkingen verrichtte, dan mogen die gewoon doorgaan. Voorwaarde is wel dat het vrije vermogen van de schenker niet onder een bepaald bedrag komt. Voor 65-plussers is dat €20.000, voor jongere schenkers €40.000.

Meer weten over erven en erfbelasting? Bestel het boek Slim nalaten en schenken.

10. Codicil of testament kiezen

Een codicil is een met de hand geschreven verklaring waarin de erflater een aantal wensen kan opnemen, bijvoorbeeld omtrent de begrafenis of crematie en over goederen die je een ander wilt nalaten, zoals sieraden, meubels, boeken en kleding. Voordeel van een codicil is dat je geen notaris nodig hebt. Je kunt het zelf opstellen en dat kost niets. Een geldsom, aandelen of een huis kun je in elk geval niet aan iemand nalaten door middel van een codicil.

Vóór 2003 kon je in een codicil ook een executeur aanwijzen, maar dat moet nu per testament. Codicillen van vóór 2003 blijven van kracht; staat daar een aanwijzing van de executeur in, dan is die nog gewoon rechtsgeldig. Een executeur inschakelen kan ruzie voorkomen, omdat anders alle erfgenamen samen moeten beslissen over de nalatenschap. Dat leidt regelmatig tot conflicten.

Wie een andere verdeling van de erfenis wil dan wettelijk is geregeld, ontkomt niet aan het opmaken van een testament. Bijvoorbeeld als:

  • je alleenstaand en kinderloos bent en niet wilt dat de erfenis naar familie gaat waarmee je nauwelijks contact hebt.
  • je de stiefkinderen, een goede vriend of goed doel wilt laten meedelen in de erfenis.
  • je je kinderen via de erfenis gelijk wilt trekken. Misschien kreeg één kind eens een grote schenking en de rest niet?

Een testament biedt nog meer mogelijkheden die een codicil niet biedt:

  • Je kunt er clausules in opnemen die kunnen leiden tot forse besparingen van erfbelasting.
  • Je kunt ermee zorgen dat je partner verzorgd achterblijft. Dat is met name nodig als je niet getrouwd bent en ook geen geregistreerd partnerschap bent aangegaan.
  • Je kunt er je familiebezit mee beschermen. Bijvoorbeeld door te regelen dat het bezit niet mede van aangetrouwde familie wordt.

In onze uitgave ‘Testament en overlijden’ bespreken we wat je nog meer met een testament kunt en welke clausules je allemaal kunt opnemen. Met dat boekje in de hand kun je rustig bedenken wat je eigenlijk wilt dat er met je vermogen gebeurt na je overlijden en hoe je het regelt.

Meer over belasting:

Deel bericht via: