! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Consument is de belangrijkste dominosteen

Het kabinet zet alles op alles om het bedrijfsleven te ondersteunen in deze bijzondere tijden, maar vergeet de consumenten. De steunmaatregelen voor het bedrijfsleven benaderen het astronomische bedrag van 20 miljard euro in de eerste drie maanden van de crisis. De KLM alleen al kan rekenen op 2 tot 4 miljard, exclusief de doorbetaling van 90% van de loonkosten. En dat is nog maar het begin.

Gepubliceerd op:1 mei 2020

schiphol zomer drukte vertrek

Minister Hoekstra verklaarde zich nader door de KLM te vergelijken met de eerste dominosteen in een lange rij – als die omvalt dan zijn de rapen gaar, zo redeneert hij, want dan volgen nog veel meer bedrijven.

Opvallend is dat het kabinet de misschien wel belangrijkste dominosteen over het hoofd ziet: het vertrouwen van de consumenten. Sterker nog: hier en daar tornt het kabinet stevig aan consumentenrechten. En dat is opmerkelijk, want de consumptie van huishoudens is goed voor ongeveer een derde van de Nederlandse economie. De mate waarin we bereid zijn te consumeren staat of valt met vertrouwen. Bij minder vertrouwen en mindere economische verwachtingen houden consumenten de hand op de knip, waardoor de economie het in feite nog zwaarder krijgt. En er is een serieus probleem, want op 22 april noteerde het CBS de grootste terugval van het consumentenvertrouwen ooit. Volgens voorlichtingsinstituut Nibud heeft 1 op de 5 Nederlanders nu al minder inkomsten dan voor de coronacrisis.

Consumentenrechten worden ondermijnd

De Consumentenbond stelt vast dat het kabinet verworven consumentenrechten ondermijnt, bijvoorbeeld door de toezichthouder op de luchtvaart actief op te roepen niet in te grijpen als luchtvaartmaatschappijen de wet overtreden. Want dat is wat minister Van Nieuwenhuizen deed, toen zij toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) opdroeg ‘af te zien van handhaving bij de uitgifte van vouchers door luchtvaartmaatschappijen bij vluchtannuleringen vanwege COVID-19’.

Het signaal van de minister was opmerkelijk: wil de consument zijn geld terug, zoals de wet voorschrijft? Dan heeft hij pech gehad, hij moet gewoon maar genoegen nemen met een voucher. Een voucher dat bovendien niet is beschermd tegen een faillissement van de luchtvaartmaatschappij. Het gevolg kan zijn dat consumenten hierdoor voor vele honderden euro’s het schip in gaan.

Dat de minister de plank volledig missloeg, bleek toen eurocommissaris Adina Vălean meldde dat Nederland met dit beleid in strijd handelt met Europese wetgeving. Passagiers moeten kunnen kiezen voor terugbetaling van hun ticket, zo stelde zij onomwonden. En, zo vervolgde mevrouw Vălean: Europa zal actie ondernemen tegen beleid dat in strijd is met de Europese wet. Ze is het eens met de Consumentenbond: wij vinden vouchers beste een aantrekkelijke optie om bedrijven te helpen de crisis door te komen, maar willen een garantstelling bij een faillissement van de luchtvaartmaatschappij. Consumenten zijn heus redelijk, en willen beslist rekening houden met de moeilijke omstandigheden van de reisbranche – maar respecteer wel de wet!

Regen van klachten

Het kwaad is echter inmiddels geschied. De oproep van de minister was niet aan dovemans oren gericht. Diverse airliners weigeren standaard het geld terug te storten en bieden alleen een voucher aan. En dat terwijl het risico dat hun klanten dan kunnen fluiten naar hun centen niet is weggenomen. Zekerheden die bestonden toen consumenten besloten de tickets aan te schaffen worden met een simpele pennenstreek ongedaan gemaakt. De klachten stromen bij ons en de geschillencommissie binnen. In antwoord op Kamervragen van D66 stelt de minister nu dat zij pleit voor een verkenning van de mogelijkheden voor garanties voor de vouchers, in Europees verband. Hier is vooralsnog in de verste verten geen zicht op. Het kabinet steunt de bedrijven, maar laat consumenten in de kou staan.

Wat dit met het consumentenvertrouwen doet, laat zich raden. Consumenten denken voortaan wel 2 keer na voordat de besluiten een ticket aan te schaffen. En terecht, zolang ze door het aanschaffen van tickets grote risico’s nemen.

Er is een eenvoudige maar doeltreffende oplossing denkbaar. Weer even terug naar de KLM: de steun van het kabinet is niet vrijblijvend. Zo wil minister Hoekstra een verbod op bonussen, en verwacht hij een salarisoffer van de grootverdieners in het bedrijf. Minister Van Nieuwenhuizen zou graag zien dat KLM zijn CO2-uitstoot sneller reduceert en zich meer inspant om de geluidhinder te beperken. De Consumentenbond vindt dat kabinet aan het verkrijgen van economische steun nóg een harde voorwaarde moet stellen aan bedrijven: ‘respecteer de wettelijke afspraken met je klanten, anders kunnen we jullie niet steunen’. En – misschien nog wel belangrijker – de Consumentenbond vindt dat het kabinet zélf het goede voorbeeld moet geven: niet wachten op Europa, maar zelf zorgdragen voor de dekking van vouchers bij eventuele faillissementen. Daarmee geef je consumenten het vertrouwen dat ze nodig hebben om de luchtvaart weer van de grond te krijgen. Wij gaan hierover graag op korte termijn in gesprek met het kabinet, de uitnodiging is onderweg.