icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest
Van hypotheek tot verhuisdoos |

Stap voor stap naar je nieuwe huis

icoon nieuw huis

Veelgestelde vragen over Gesjoemel met eten

We onderzochten ruim 150 producten uit verschillende productgroepen, variërend van olijfolie tot lamsgehakt en van oregano tot manukahoning. 

Gepubliceerd op:  27 september 2016


Waarom deze producten?

We onderzochten producten waarvan door onderzoek uit het verleden of in het buitenland bekend is dat er mee gesjoemeld kan worden. We wilden checken of er in Nederland op dit moment ook mee gesjoemeld wordt.

Hoe hebben we dat onderzocht?

We kochten producten bij onder andere supermarkten, op markten, bij slagers en via internet. Die stuurden we naar gespecialiseerde onderzoekslaboratoria voor een echtheidscheck. Daar werden de producten met geavanceerde opsporingstechnieken - onder andere gebaseerd op DNA-analyses - onderzocht.

Lees meer over de gebruikte methodes in het volledige onderzoeksrapport (pdf)

Wat troffen we aan?

Met 21% van de onderzochte producten blijkt iets niet in orde. Bij 33 van de 156 producten stelden we authenticiteitsafwijkingen vast. Er waren relatief veel problemen met manukahoning, lamsvlees en extra vergine olijfolie. Dat bleek vaak niet wat je denkt dat het is. Bij oregano en lekkerbekjes van kabeljauw vonden we af en toe afwijkingen.

Bekijk meer resultaten

Is dat fraude?

Die vraag kunnen wij niet beantwoorden. We troffen problemen aan, maar weten niet of bedrijven opzettelijk hebben gehandeld. Ook is het niet bekend waar in het productieproces de problemen zijn ontstaan. Dat er iets niet in de haak is met de betreffende producten is wél duidelijk.

Waarom deden we dit onderzoek?

In 2013 ontstond flink wat onrust toen bleek dat paardenvlees was verwerkt in onder meer diepvrieslasagnes en ‘rundvlees’-hamburgers. Ook kwamen er andere voedselschandalen in het nieuws. Juist omdat consumenten de dupe zijn van dit soort gesjoemel, wilden we weten hoe het er nu voor staat en wat consumenten ervan vinden.

Controleert de toezichthouder dit niet?

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) voert steekproefsgewijs controles uit, en de Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de NVWA is bovendien bevoegd bij bedrijven zelf in de administratie te duiken en nader onderzoek te doen. De NVWA spoort op die manier veel problemen op, maar kan - mede door gebrek aan middelen - niet alles controleren.

Kan de toezichthouder ingrijpen?

De NVWA grijpt in als er voldoende bewijs is dat een bedrijf zich schuldig maakt aan fraude.

Hoe reageren fabrikanten?

De reacties van bedrijven op de onderzoeksresultaten lopen nogal uiteen. Fabrikanten van producten waarbij we geen problemen constateerden, waren vaak blij dat we dit onderzoek deden. Dat was niet altijd zo bij de bedrijven die producten leverden die níet in orde bleken. Sommige hielden zich muisstil, terwijl andere de juistheid van onze conclusies betwistten. Gelukkig heeft een deel van de bedrijven wel actie ondernomen.

Lees meer over de reacties van fabrikanten in het complete onderzoeksrapport.

Wat wil de Consumentenbond?

De Consumentenbond wil dat overheid en bedrijfsleven er alles aan doen om fraude met voedsel te voorkomen. Uit ons onderzoek blijkt, dat er nog te veel producten zijn waarmee is gesjoemeld. Eerder (in 2013) formuleerden wij 7 maatregelen tegen voedselfraude. Lees in hoeverre deze zijn opgevolgd. Uiteindelijk wil de Consumentenbond dat alle 7 maatregelen voldoende worden opgevolgd zodat het aantal gevallen van voedselfraude tot een minimum wordt beperkt.

Wat is voedselfraude?

Bij voedselfraude gaat het om situaties waarbij de consument opzettelijk misleid wordt doordat hij op basis van het etiket en de productnaam van het voedingsmiddel iets anders krijgt dan wat hij denkt te kopen. Veelvoorkomende voedselfraude is die waarbij ingrediënten vervangen worden door minderwaardige/ goedkopere vervangers. Er is geen wettelijke definitie van wat voedselfraude precies is.

Wat zijn oorzaken van voedselfraude?

Voedselfraude heeft vooral economische oorzaken. Het kan namelijk voor een bedrijf behoorlijk lucratief zijn als het duurdere ingrediënten vervangt door goedkopere. Dat de voedselketen complex is en de pakkans niet zo groot is, maakt dat voedselfraude aantrekkelijk is voor kwaadwillenden.

Waarom is voedselfraude een probleem?

Allereerst omdat je niet altijd krijgen wat je denkt te kopen en daardoor soms te veel betaalt voor een voedsel van mindere kwaliteit. Maar het gaat niet alleen om geld. Het kan ook zo zijn dat sommige consumenten zo ongewild bijvoorbeeld varkensvlees of gevogelte binnenkrijgen. En voor wie een allergie heeft, kan het helemaal problematisch worden. Zo bleek komijn in Groot-Brittannië recent vervuild met amandel. Dat kan voor mensen met een notenallergie levensgevaarlijk zijn.

Hoe vaak komt voedselfraude voor?

Die vraag kan niemand precies beantwoorden. Voedselfraude is van alle tijden: zo werd in het oude Rome al gerommeld met wijn en olijfolie. Of er nu meer voedselfraude voorkomt dan vroeger is onduidelijk, ook omdat het lang niet altijd ontdekt wordt. De Britse Food Standards Agency schat in dat er met zo’n 10% van de voedingsmiddelen gerommeld is.

Wat zijn producten waar vaak mee wordt gefraudeerd?

Voedselfraude komt vaak voor bij de volgende productgroepen:

  • kruiden en specerijen
  • olijfolie
  • vis
  • melk
  • vlees

Wat kan ik zelf doen tegen voedselfraude?

Consumenten kunnen zelf niet veel doen. Daarom pleit de Consumentenbond ervoor dat de overheid en bedrijven voldoende maatregelen nemen.

Wat vinden consumenten van voedselfraude?

Dat onderzochten we door ruim 1000 consumenten naar hun mening te vragen. Zo’n tweederde van de ondervraagden zegt dat ze zich zorgen maken over voedselfraude. Consumenten verwachten fraude het snelst bij producten als gekoeld vlees en vis en kant-en-klaarmaaltijden. Ook hebben consumenten relatief weinig vertrouwen in biologische producten uit de supermarkt. Niet toevallig producten die de laatste jaren te kampen hebben gehad met voedselschandalen.

Lees meer over wat consumenten vinden van voedselfraude.