icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest
De beste zorgverzekering, die wil jij toch ook? |

Vergelijk en stap over

zorgicoon-45x45px

Nieuwe eiwitten

De tijd dat vooral tofu en tempé het plantaardige antwoord waren op vlees is allang voorbij. Tegenwoordig is het aanbod van eiwitalternatieven enorm en er komen in hoog tempo nieuwe producten bij. Deze alternatieve eiwitbronnen, ook wel ‘nieuwe eiwitten’ genoemd, zijn producten op basis van peulvruchten, algen, zeewier, insecten en in de toekomst ook kweekvlees.

Waar worden vleesvervangers van gemaakt?

Vleesvervangers worden vaak gemaakt van soja maar ook van andere peulvruchten. Er zijn ook vleesvervangers op basis van wieren, algen of insecten. Deze zijn in de supermarkt minder goed verkijgbaar.

Benieuwd hoe vleesvervangers gemaakt worden? Bekijk dan onze video in een vleesvervangers-fabriek.

Peulvruchten

Denk aan allerlei soorten bonen, linzen, kikkererwten en lupine. Je kunt ze direct gebruiken als vervanger voor vlees en ook verwerkt in bijvoorbeeld pasta, een vegetarische burger van soja, of falafel van kikkererwten. Peulvruchten zijn rijk aan eiwit, vitamine B1 en ijzer.

Insectenmeelwormen

Wereldwijd worden ongeveer 1400 insectensoorten gegeten, zoals sprinkhanen en meelwormen. Afhankelijk van de soort eet je ze als larf, pop of volgroeid insect. Ze zijn rijk aan eiwit, ijzer en soms vitamine B1 en B12. Insecten eet je in z’n geheel (vaak gedroogd), maar worden ook verwerkt in bijvoorbeeld een burger.

Algenalgen

Dit zijn eencellige wieren, ook wel fytoplankton genoemd. Bekende soorten zijn spirulina (zoutwateralg) en chlorella (zoetwateralg). Algen zijn alleen in gedroogde vorm verteerbaar en daarom vaak als poeder te koop. Je kunt dit verwerken in bijvoorbeeld een smoothie. Algen zijn rijk aan eiwit, ijzer en vitamine B1 en bevatten ook visvetzuren.

Zeewierenzeewier

Deze groeien in zout water. Er zijn wel 500 eetbare soorten, traditioneel veel gegeten in China, Japan en Korea. Er zijn bruinwieren (kombu/kelk), roodwieren (dulce en nori) en blauw-groene wieren (zeesla). Ze zijn rijk aan eiwit en ijzer en zowel vers als gedroogd verkrijgbaar. Denk aan een zeewiersalade of zeewierpasta.

Kweekvlees

Dit is vlees gemaakt in een laboratorium. Dierlijke stamcellen, zoals van een rund, groeien uit tot spiercellen. De eerste gekweekte hamburger is in 2013 gepresenteerd door een Maastrichtse hoogleraar en is op dit moment nog verder in ontwikkeling. Zo moeten de productiekosten nog drastisch omlaag; kweekvlees kost nu nog tienduizenden euro’s per kilo. 

Hoeveel duurzamer zijn vleesvervangers?  

Vlees vervangen door nieuwe eiwitten zoals peulvruchten of zeewier is duurzamer. Maar hoeveel duurzamer precies? Om die vraag te beantwoorden vergeleken we:

  • vegetarisch gehakt met half-om-half gehakt
  • vegetarische hamburgers met runderhamburgers
  • vegetarische kipstukjes met stukjes kipfilet
  • vegetarisch worstjes met varkensworstjes

Opvallende verschillen in duurzaamheid

Hamburgers

Runderhamburgers blijken de grootste milieudruk te hebben. Het verschil met de vegetarische hamburgers is aanzienlijk zoals in de onderstaande tabel te zien is. Het vervangen van een runderhamburger door een vegetarische variant levert dus veel milieuwinst op.

Kipstukjes

Het verschil in duurzaamheid tussen de vegetarische kipstukjes en stukjes kipfilet is kleiner dan bij de andere onderzochte producten. Dit komt doordat kippen het voer efficiënter omzetten in vlees dan bijvoorbeeld koeien of varkens. Toch levert het vervangen van kip door een vegetarische variant nog steeds ruim een halvering van de milieu impact op.

Lupine worstjes

Van alle onderzochte vleesvervangers bleken worstjes van Lidl op basis van lupine het minst duurzaam. Dit komt mede doordat deze worstjes naast lupine ook dierlijke ingrediënten zoals kaas en kippeneiwit bevatten. Deze dierlijke ingrediënten zorgen voor een hogere milieulast. 

Grafiek-klimaatverandering-van-vlees-en-vleesvervangers

Meer informatie lees je in het onderzoek ' Alternatieven voor vlees

Belangrijkste duurzaamheidsaspecten

Bij de productie van vlees en vleesvervangers hebben de volgende 3 factoren effect op het milieu:

  • Uitstoot van broeikasgassen
  • Grondgebruik
  • Waterverbruik

Voor de productie, het verpakken en het vervoer van voeding is een hoop energie nodig (gebruik van tractoren, verwerking, vervoer, koeling, enzovoort). Al deze processen veroorzaken uitstoot van CO2 (koolstofdioxide). Dit is belastend voor het milieu. Daarnaast leggen deze processen veel druk op het grondgebruik en waterverbruik.

Meer onderzoek naar de duurzaamheid van ons voedsel is te vinden op de website van onderzoeksbureau Blonk.

Uitstoot van broeikasgassen

Bij de productie van vlees is de uitstoot van broeikasgassen hoger dan bij de productie van vleesvervangers. Dit geldt vooral voor rundvlees; koeien produceren namelijk tijdens de spijsvertering grote hoeveelheden methaan, wat een sterk broeikasgas is.

Grondgebruik

Vlees heeft een hoge milieudruk, doordat er een hoop grond nodig is om het veevoer te verbouwen om deze dieren te voeden. Voor een kilo rundvlees moet meer voer verbouwd worden dan voor een kilo varkensvlees of kip. Producten zoals rundergehakt en runderburgers zijn daardoor milieubelastender dan producten van varkensvlees of kip.   

Sojateelt en ontbossing

De teelt van soja zorgt vooral in Zuid-Amerika voor veel problemen, met name omdat er bos voor wordt gekapt. Een groot gedeelte van de soja wordt gebruikt voor veevoer. Ook veel vleesvervangers worden op basis van soja gemaakt. Aldi en Garden Gourmet (het vroegere Tivall) zeggen soja te gebruiken waarvoor geen bossen gekapt zijn. Meer informatie hierover lees je op de website van Milieu Centraal

ontbossing-oerwoud

Waterverbruik

Vaak is bij het verbouwen van gewassen regenwater alleen niet genoeg en is ook veel drinkwater nodig om de gewassen mee te irrigeren. Daarom is zowel het eten van vegetarische producten als vlees tot een zekere hoogte belastend voor het milieu. Voor de productie van vlees is echter veel meer water nodig.

Dieren eten in hun leven heel veel veevoer, waardoor bij het verbouwen van dit voer een aanzienlijke hoeveelheid water wordt gebruikt. Dit water wordt efficiënter gebruikt als we als mensen deze gewassen zelf zouden opeten.

Vleesvervangers van de toekomst

Voor de productie van algen, insecten en kweekvlees is nauwelijks landbouwgrond nodig. Ook kost het minder (schoon) water dan bij de productie van vlees nodig is. Tenslotte is ontbossing ook geen issue bij deze nieuwe eiwitten. Klink ideaal. Maar omdat de productie nog op kleine schaal plaatsvindt en dus nog niet erg efficiënt is, is het lastig uitspraken te doen over de precieze milieuwinst die het kan opleveren.

Conclusies onderzoek alternatieven voor vlees

Voor flink wat Nederlanders is vlees inmiddels geen dagelijkse kost meer, zo blijkt uit ons onderzoek onder ruim 1000 consumenten, uitgevoerd met subsidie van het ministerie van Economische Zaken. Meer dan de helft van de geënquêteerden last al bewust een of meer vleesloze dagen per week in.

De belangrijkste conclusies zijn:

  • Dierenwelzijn, gezondheid en milieu zijn belangrijke drijfveren om minder vlees te eten.
  • De consumenten die op dit moment vlees vervangen doen dat voornamelijk met andere dierlijke producten zoals vis, eieren en kaas.
  • De ideale vleesvervanger moet voornamelijk lekker en voedzaam zijn, maar ook een mindere milieubelasting dan vlees met zich meebrengt. Een vleesvervanger hoeft er niet perse uit te zien als vlees of dezelfde structuur te hebben.
  • Peulvruchten, voornamelijk bewerkt tot een vleesvervanger zoals een vegetarische burger, zijn voor veel consumenten al bekend. Onbewerkte peulvruchten zien veel consumenten niet als vleesvervanger maar als groente.
  • Zeewier, algen en insecten zijn voor veel consumenten nog onbekend. De bereidheid om dit eens te proberen blijkt laag, met name voor insecten. Negatieve associaties over de smaak blijken de grootste belemmering.

Bekijk het volledige onderzoeksrapport (pdf)

Koken met nieuwe eiwitten

Met gehakt weet iedereen wel raad, maar wat doe je met algen, wieren of insecten? Hieronder een paar smakelijke recepten. 

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting (pdf).

Bonenburger

Basis recept bonenburger

Hartige insectenschijven

Recept-Hartige-insectenschijven

Hartige insectentaart

Recept Hartige insectentaart

Creamy spirulina sauce

Recept Creamy spirulina sauce

Pannekoek met algen en zeewier

Recept-zeewier-spekpannekoek

 

 

Lees ook:

Nieuw & interessant

  • bla bla car
    Eerste indruk  |  24 mei.

    BlaBlaCar

    Goedkoper dan vliegen, gezelliger dan alleen rijden, maar niets voor mensen die niet flexibel zijn. Carpoolen via een app. Zo werkt het.
  • Bokashi fermenteeremmer eerste indruk
    Eerste indruk  |  20 sep.

    Maak mest van je keukenafval in de Bokashi fermenteeremmer

    In de Bokashi-emmer kun je keukenafval geurloos fermenteren in plaats van laten rotten zoals dat bij composteren het geval is. Komen er inderdaad geen nare geurtjes vrij?
  • Artikel keurmerken voedsel

    Duurzaam eten

    Met duurzaam eten bedoelen we eten waarbij je rekening houdt met de arbeidsomstandigheden van mensen, het dierenwelzijn en het milieu.
  • Artikel duurzaam op vakantie vliegtuig trein auto
    2 mei.

    Duurzaam op vakantie

    Naast het vervoermiddel dat je kiest voor je vakantie, is de keuze van je verblijf en het soort van activiteit sterk van invloed op de milieubelasting.