! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Duurzamere keuzes voor een feestmaal

Vis of vlees of andere dierlijke producten zijn vaak vaste prik bij een feestelijke maaltijd. Vis en vlees eten is belastend voor het milieu. Maar ook als je dierlijke producten eet, kun je bewuste keuzes maken. Zoals de juiste vlees- of vissoort kiezen. Of het diervriendelijkste ei. Met onze tips zet je een duurzamer feestmaal op tafel.
Brigitte van der Bent

Brigitte van der Bent , Expert Voeding & Gezondheid Gepubliceerd op: 8 november 2021

Duurzaam kerstdiner gezin

Deeltijd-vegetariër

Steeds meer mensen eten vaker plantaardig. Uit ons onderzoek in 2020 bleek dat 40% van de Nederlanders best z'n vlees wil vervangen door plantaardige alternatieven. Dat is goed nieuws, want minder vlees eten levert veel winst op voor het milieu:

  • 40% van de uitstoot van broeikasgassen door de voedingsindustrie wordt veroorzaakt door de vleessector. 
  • Bij de productie van rood vlees kan 10 keer meer CO2 vrijkomen dan bij de productie van plantaardige voedingsmiddelen.
  • Voor 1 kilo rundvlees is gemiddeld 19 kilo voer nodig. 
  • 90% van de wereldwijde sojateelt is bestemd voor veevoer. Dit zorgt voor veel ontbossing.  

Toch willen de meesten niet fulltime vegetarisch of veganistisch eten. In 2020 was bijna 7% van de Nederlanders vegetariër of veganist. Koop je dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren of zuivel? Kies dan voor duurzamere opties. 

Kies bewust

Gezonde voeding bevat voldoende eiwitten en dierlijke producten leveren die volop. Maar je hebt ook goede plantaardige alternatieven en allerlei nieuwe bronnen van eiwitten. Gemiddeld krijgen we ruim voldoende eiwit binnen (78 gram per dag). Iemand van 75 kilo heeft dagelijks zo’n 60 gram nodig.

Peulvruchten duurzame kerstdinerDe minst milieubelastende eiwitbronnen zijn bonen en peulvruchten. Ook plantaardige alternatieven, tofu en noten zijn een goede keuze.

Wil je toch vlees eten, kies dan kip of varken in plaats van lam of rund. Een lamsbout of biefstuk is namelijk 5 tot 7 keer zo belastend voor het milieu als kipfilet of varkensvlees. Eieren zijn minder belastend dan kip en varkensvlees. 

Let op de herkomst

Het vervoer van vlees heeft impact op het milieu. Wil je rundvlees eten, dan kun je beter kiezen voor een biefstuk uit eigen land. Op het etiket van voorverpakt, onbewerkt vlees staat altijd waar het vandaan komt.

Vlees van eigen bodem kun je ook direct van de boer kopen via crowdbutching. Dan weet je precies waar je vlees vandaan komt. Kiezen voor een duurzamere vleessoort, zoals varken of kip, maakt echter een groter verschil dan kiezen voor rundvlees uit Nederland. 

Aandacht voor dierenwelzijn

Diervriendelijk vlees bestaat niet. Er is veel kritiek op de leefomstandigheden van dieren in de gangbare veehouderij. Bijvoorbeeld dat ze te weinig ruimte hebben en nauwelijks toegang tot de buitenlucht. Ook krijgen ze te eenzijdig voer. 

Hoewel er wettelijke minimumeisen zijn voor het houden van dieren, is het de vraag of die eisen streng genoeg zijn. Bij het eten van vlees kun je daarom niet om het dierenwelzijn heen.

Let op keurmerken

Vind je dierenwelzijn belangrijk, let dan op de topkeurmerken voor vlees: Demeter, EKO, EU-biologisch en Beter Leven 2 sterren, Beter leven 3 sterren. Deze keurmerken stellen de hoogste eisen en zijn het meest betrouwbaar.

  • Demeter, EU-biologisch en EKO richten zich op dierenwelzijn en milieu en de biologische veeteelt. De dieren krijgen biologisch voer, meer leefruimte, kunnen in de buitenlucht lopen. Ook blijft het gebruik van antibiotica beperkt.
  • Beter Leven gaat over dierenwelzijn. Het Beter Leven-keurmerk met 3 sterren stelt qua dierenwelzijn vergelijkbare eisen als de 3 biologische keurmerken. 

Soms gaat dierenwelzijn deels ten koste van het milieu. Zo kosten biologisch gehouden dieren meer aan voer en land. De productie van biologisch vlees is minder efficiënt, omdat de dieren langzamer groeien. Het Voedingscentrum adviseert daarom ‘minder, maar beter’. Dus: eet minder dierlijke producten, maar kies dan liefst vlees of vleesproducten met een topkeurmerk. 

'Scharrelvlees'

Naast de topkeurmerken zijn er nog veel andere keurmerken of logo’s over duurzaamheid. Deze keurmerken en logo’s stellen bepaalde eisen bovenop de wettelijke minimumeisen. Maar ze zijn minder streng, betrouwbaar en/of transparant dan topkeurmerken. 

Let niet te veel op de term ‘scharrelvlees’. Dit betekent dat de dieren meer leefruimte hebben, maar hoeveel meer is vaak niet duidelijk of concreet. De beste keus is een topkeurmerk. 

Kip en eieren 

Kippenvlees en eieren zijn van alle dierlijke eiwitbronnen het minst milieubelastend. Er is veel verschil in dierenwelzijn. Voor (leg)kippen en eieren heb je allerlei termen, zoals scharrel en vrije uitloop.

Ook kun je kiezen voor de Beter Leven- en biologische keurmerken. De keurmerken stellen extra eisen aan het dierenwelzijn.

  • Kooikippen hebben de minste ruimte en zitten opgehokt in kleine kooien. 
  • Scharrel- en vrije-uitloopkippen hebben meer ruimte, waarbij vrije-uitloopkippen ook naar buiten kunnen. Scharrel is ongeveer vergelijkbaar met Beter Leven 1 ster, Vrije uitloop met Beter Leven 2 sterren.
  • Biologische kippen hebben de meeste ruimte en is vergelijkbaar met Beter Leven 3 sterren. 

Duurzamere keuze: wild 

Wild op je bord is best een duurzame keus. Wilde dieren hebben veel meer leefruimte dan dieren op stal. En ze kunnen hun natuurlijke gedrag vertonen. Over het algemeen is wild duurzamer dan rund en lam.

Er is wel kritiek op de manier waarop er op wild wordt gejaagd. En wild heeft geen topkeurmerken, omdat het moeilijk is om de leefomstandigheden van wilde dieren te controleren. 

Let er ook op of het vlees dat als ‘wild’ wordt verkocht dat ook echt is. Uit onderzoek van stichting Questionmark in 2015 blijkt dat veel ‘wild’ in werkelijkheid uit de vleesindustrie komt. Kweekwild dus.

Op het etiket is het verschil tussen echt wild en kweekwild niet duidelijk. Over het algemeen geldt:

  • Wild = zwijn, gans, ree en haas  
  • Kweekwild = konijn, eend en hert

Kweekwild is vaak niet veel duurzamer dan ‘gewoon’ vlees. Kweekwild heeft soms een keurmerk, zoals konijn met één ster Beter Leven.

Let ook op de herkomst, want soms komt het wild van heel ver. Dat betekent onnodig vervoer, want er is ook wild van Nederlandse bodem.

Welke vis? 

Let bij het kopen van vis op de keurmerken MSC, ASC en EU-biologisch als je een duurzamere keus wilt maken. Deze keurmerken vind je vooral op voorverpakte vis in de supermarkt. Tref je geen keurmerken aan, koop dan vissoorten die altijd een goede keus zijn:

  • Haring, mosselen, oesters, Atlantische zalm, Hollandse garnalen, wijting en schelvis. 

Bij andere vis is de duurzaamheid afhankelijk van de vissoort, waar de vis vandaan komt en hoe die is gevangen of gekweekt. Koop je vis op de markt of bij de speciaalzaak, dan is het lastiger om te achterhalen of een vis duurzaam is. Je moet dan even doorvragen.

Gebruik onze tips voor het herkennen van duurzame vis. Of kijk in de Viswijzer

Verspilling voorkomen

Duurzaam eten is ook een kwestie van voedselverspilling tegengaan. Voor de feestdagen zijn we vaak geneigd om veel te veel eten te kopen. Weggooien is pure verspilling.

Gelukkig is voedselverspilling voorkomen niet moeilijk. Koop zorgvuldig in. En heb je restjes over, maak er dan een feestmaal van op ‘derde kerstdag’. Overgebleven vlees kun je prima gebruiken in een soep of salade.