! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest
Alle artikelen

Artikelen binnen Gezond eten

Nieuwe eiwitten

De tijd dat vooral tofu en tempé het plantaardige antwoord waren op vlees is allang voorbij. Tegenwoordig is het aanbod van eiwitalternatieven enorm. Er komen in hoog tempo nieuwe producten bij. Deze alternatieve eiwitbronnen worden ook wel ‘nieuwe eiwitten’ genoemd. Deze producten zijn op basis van peulvruchten, algen, zeewier, insecten en in de toekomst ook kweekvlees.

Karin Pop

Karin Pop , Expert Woning & Huishouden Bijgewerkt op:1 februari 2021

Let op!

Je kunt momenteel geen video's bekijken, omdat je hiervoor geen cookies hebt geaccepteerd. Wil je toch video's bekijken? Wijzig dan je cookie instellingen en accepteer de YouTube cookies.


Waar worden vleesvervangers van gemaakt?

De meeste vleesvervangers worden gemaakt van peulvruchten, waaronder soja. Er zijn ook vleesvervangers op basis van wieren en algen. Andere nieuwe eiwitbronnen zijn van dierlijke oorsprong, zoals insecten en kweekvlees.

Benieuwd hoe vleesvervangers gemaakt worden? Bekijk dan onze video in een vleesvervangersfabriek.

Peulvruchten

Onder peulvruchten vallen allerlei soorten bonen, linzen, erwten en lupine. Je kunt ze direct gebruiken als vervanger voor vlees en ook verwerkt in bijvoorbeeld pasta, een vegetarische burger van soja, of falafel van kikkererwten. Peulvruchten zijn rijk aan eiwit, vitamine B1 en ijzer.

Insecten

meelwormenIn veel landen worden er insecten gegeten, zoals sprinkhanen en meelwormen. In Nederland is het niet gangbaar, maar wel mogelijk. Er worden bijvoorbeeld ook insectenburgers verkocht.

Afhankelijk van de soort eet je insecten als larf, pop of volgroeid insect. Ze zijn rijk aan eiwit, ijzer en soms vitamine B1 en B12. Insecten eet je in z’n geheel, vaak gedroogd.

Algen

algenDit zijn eencellige wieren, ook wel fytoplankton genoemd. Bekende soorten zijn spirulina (zoutwateralg) en chlorella (zoetwateralg). Deze soorten bevatten ook ijzer en vitamine B1.

Algen zijn alleen in gedroogde vorm verteerbaar en daarom vaak als poeder te koop. Je kunt dit verwerken in bijvoorbeeld een smoothie. Algen zijn rijk aan eiwitten en visvetzuren.

Zeewieren

zeewierZeewieren zijn zeeplanten. Ze groeien dus in zout water. Er zijn wel 500 eetbare soorten, traditioneel veel gegeten in China, Japan en Korea.

Er zijn bruinwieren (zoals kombu/kelk), roodwieren (zoals dulse) en blauwgroenwieren (zoals zeesla). Ze zijn zowel vers als gedroogd verkrijgbaar.  Zeewieren zijn rijk aan ijzer en bepaalde soorten zijn ook rijk aan ewit.

Lees ook onze eerste indruk van zeewierpasta.

Kweekvlees

Kweekvlees wordt gemaakt in een laboratorium. Hierbij groeien dierlijke stamcellen uit tot spiercellen. De eerste gekweekte hamburger is in 2013 gepresenteerd door een Maastrichtse hoogleraar.

Maar voordat zulke burgers te koop zijn, is er nog meer ontwikkeling nodig. De Tweede Kamer stemde in 2020 nog voor stimulering van deze branche. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zal kweekvlees moeten testen, voordat het wordt verkocht.

Hoeveel duurzamer zijn vleesvervangers?  

Vlees vervangen door nieuwe eiwitten zoals peulvruchten of zeewier is duurzamer. Maar hoeveel duurzamer precies? Om die vraag te beantwoorden vergeleken we in 2017:

  • vegetarisch gehakt met half-om-half gehakt
  • vegetarische hamburgers met runderhamburgers
  • vegetarische kipstukjes met stukjes kipfilet
  • vegetarisch worstjes met varkensworstjes

Opvallende verschillen in duurzaamheid

Hamburgers

Runderhamburgers blijken de grootste milieudruk te hebben. Het verschil met de vegetarische hamburgers is aanzienlijk zoals in de onderstaande tabel te zien is. Het vervangen van een runderhamburger door een vegetarische variant levert dus veel milieuwinst op.

Kipstukjes

Het verschil in duurzaamheid tussen de vegetarische kipstukjes en stukjes kipfilet is kleiner dan bij de andere onderzochte producten. Dit komt doordat kippen het voer efficiënter omzetten in vlees dan bijvoorbeeld koeien of varkens. Toch levert het vervangen van kip door een vegetarische variant nog steeds ruim een halvering van de milieu-impact op.

Lupine worstjes

Van alle onderzochte vleesvervangers bleken worstjes van Lidl op basis van lupine het minst duurzaam. Dit komt mede doordat deze worstjes naast lupine ook dierlijke ingrediënten zoals kaas en kippeneiwit bevatten. Deze dierlijke ingrediënten zorgen voor een hogere milieulast. 

Grafiek-klimaatverandering-van-vlees-en-vleesvervangers

Meer informatie lees je in ons onderzoek ' Alternatieven voor vlees

Belangrijkste duurzaamheidsaspecten

Bij de productie van vlees en vleesvervangers hebben de volgende 3 factoren effect op het milieu:

  • Uitstoot van broeikasgassen
  • Grondgebruik
  • Waterverbruik

Voor de productie, het verpakken en het vervoer van voeding is een hoop energie nodig (gebruik van tractoren, verwerking, vervoer, koeling, enzovoort). Al deze processen veroorzaken uitstoot van CO2 (koolstofdioxide). Dit is belastend voor het milieu. Daarnaast leggen deze processen veel druk op het grondgebruik en waterverbruik.

Lees verder over duurzaam eten.

Uitstoot van broeikasgassen

Bij de productie van vlees is de uitstoot van broeikasgassen hoger dan bij de productie van vleesvervangers. Dit geldt vooral voor rundvlees. Koeien produceren namelijk tijdens de spijsvertering grote hoeveelheden methaan, wat een sterk broeikasgas is.

Grondgebruik

Vlees heeft een hoge milieudruk. Er is een hoop grond nodig om het veevoer te verbouwen om deze dieren te voeden. Voor een kilo rundvlees moet meer voer verbouwd worden dan voor een kilo varkensvlees of kip. Producten zoals rundergehakt en runderburgers zijn daardoor milieubelastender dan producten van varkensvlees of kip.   

Sojateelt en ontbossing

De teelt van soja zorgt vooral in Zuid-Amerika voor veel problemen. Met name door ontbossing. Een groot gedeelte van de soja wordt gebruikt voor veevoer. Ook veel vleesvervangers worden op basis van soja gemaakt. Niet-biologische soja is veelal genetisch gemodificeerd.

Meer informatie over soja lees je op de website van Milieu Centraal.

ontbossing-oerwoud

Waterverbruik

Bij het verbouwen van gewassen is er naast regenwater ook veel drinkwater nodig voor de irrigatie. Voor de productie van vlees is veel meer water nodig dan bij vegetarische producten.

Dieren eten tijdens hun leven veevoer. Bij het verbouwen van die gewassen wordt een aanzienlijke hoeveelheid water gebruikt. Dit water wordt efficiënter gebruikt als mensen deze gewassen zelf zouden opeten.

Vleesvervangers van de toekomst

Voor de productie van algen, insecten en kweekvlees is nauwelijks landbouwgrond nodig. Ook kost het minder (schoon) water dan bij de productie van vlees nodig is. Tenslotte is ontbossing ook geen issue bij deze nieuwe eiwitten. Klink ideaal. Maar omdat de productie nog op kleine schaal plaatsvindt en dus nog niet erg efficiënt is, is het lastig uitspraken te doen over de precieze milieuwinst die het kan opleveren.

Koken met nieuwe eiwitten

Met gehakt weet iedereen wel raad, maar wat doe je met algen, wieren of insecten? Hieronder een paar smakelijke recepten. 

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting (pdf).

Bonenburger

 Basis recept bonenburger 

Hartige insectenschijven

Recept-Hartige-insectenschijven

Hartige insectentaart

Recept Hartige insectentaart

Creamy spirulina sauce

Recept Creamy spirulina sauce

Pannekoek met algen en zeewier

Recept-zeewier-spekpannekoek

 

 

Lees ook:

Artikelen binnen Gezond eten

Alle artikelen

Artikelen binnen Gezond eten

Nieuw & interessant

  • Maaltijdbox
    12 apr.

    Maaltijdboxen vergeleken

    Maaltijdboxen zijn populair. Welke aanbieders zijn er? Wat valt er te kiezen en wat vindt ons panel?
  • zout, suiker en verzadigd vet in voedingsmiddelen
    Nieuws | 30 mrt.

    Aanpak te veel zout, suiker en vet in voeding heeft gefaald

    Het toekomstige kabinet moet veel ambitieuzer zijn in het aanpakken van te veel zout, suiker en verzadigd vet in voedingsmiddelen.
  • te veel zout
    18 feb.

    12 minder zoute producten uit de supermarkt

    Dat teveel zout niet zo goed is voor je gezondheid, weten de meeste mensen wel. Maar de ene ketchup is de andere niet. We laten je van 12 producten uit de supermarkt een minder zout alternatief zien.
  • Schap nutriscore 1200x800
    Nieuws | 15 feb.

    Blij met samenwerking pro-Nutri-Score-landen

    In Europa bundelen 7 landen hun krachten om de impact van Nutri-Score te vergroten. De Consumentenbond is blij met de internationale samenwerking die de invoering en het gebruik van Nutri-Score makkelijker moet maken.