Bijgewerkt op:7 september 2026
2,4, 5 en 6 GHz
Wifi gebruikt de 2,4-, 5- en 6GHz-band. Op 5 en 6 GHz zijn hogere snelheden mogelijk, maar is het bereik meestal kleiner.
2FA
Zie Tweefactorauthenticatie
32/64 bits
De manier waarop een processor gegevens verwerkt. Moderne computers en besturingssystemen zijn vrijwel altijd 64 bits. 32 bits komt vooral nog voor op oudere apparaten.
4G
Veelgebruikte standaard voor mobiel internet en de opvolger van 3G. Vrijwel alle smartphones ondersteunen 4G. Wordt ook LTE genoemd. Inmiddels is ook 5G breed beschikbaar.
5G
De opvolger van 4G voor mobiel internet. 5G biedt hogere snelheden en meer capaciteit. Alle Nederlandse mobiele netwerken bieden 5G. Je hebt er wel een geschikte smartphone voor nodig.
8K-video
Video met een resolutie van 7680 × 4320 pixels, vier keer zoveel pixels als 4K. Er zijn 8K-tv’s te koop, maar films en tv-programma’s in 8K zijn schaars.
Access point
Een toegangspunt voor je thuisnetwerk. Draadloze computers en mobiele apparaten maken via een access point verbinding met het netwerk en internet. Deze functie zit meestal in een (modem)router, maar kan ook een los apparaat zijn.
Account
Een combinatie van gebruikersnaam, vaak een e-mailadres, en wachtwoord waarmee je inlogt bij een onlinedienst. Denk aan een webshop, sociaal netwerk of e-maildienst.
ACM
Autoriteit Consument & Markt. Onafhankelijke toezichthouder die zich sterk maakt voor goed werkende markten voor mensen en bedrijven. Als een bedrijf de regels van mededinging overtreedt, kan de ACM een boete of dwangsom opleggen. Daarnaast stelt de ACM regels op voor de markten voor telecommunicatie, vervoer, post en energie. Ook houdt de ACM toezicht op de bescherming van consumenten.
Adblocker
Software of browseruitbreiding die advertenties op websites blokkeert. Dat geeft meer rust, kan websites sneller maken en verkleint het risico op schadelijke advertenties.
Add-on
Uitbreiding voor de browser. Zie Browserextensie.
Admin-rechten
Beheerdersrechten (admin staat voor administrator), waarmee je veel instellingen van een computer kunt wijzigen. Met deze rechten kun je bijvoorbeeld programma’s installeren en gebruikersaccounts beheren.
Adware
Software die ongevraagd advertenties toont. Adware kan bijvoorbeeld meekomen bij het installeren van gratis software. Beveiligingssoftware, zoals Malwarebytes en AdwCleaner, kunnen zulke ongewenste programma’s meestal opsporen en verwijderen.
Agentic-AI
Een geavanceerde vorm van AI die zelfstandig taken kan uitvoeren, bijvoorbeeld een hotel zoeken én meteen reserveren, bijna als een ‘automatische piloot’.
AI
Artificial intelligence. De kunstmatige intelligentie waarmee apparaten en software zelfstandig problemen kunnen oplossen. De software volgt algoritmes en herkent patronen. ‘Generatieve AI’ is een vorm van AI waarmee je een computer tekst, plaatjes, audio of video kunt laten genereren.
AirDrop
Systeem van Apple om draadloos foto’s, documenten en andere bestanden uit te wisselen tussen Apple-apparaten in de buurt.
AirPlay
Systeem van Apple om draadloos beeld en geluid te streamen naar een Apple TV, televisie, speaker of ander geschikt apparaat.
All-in-one
Met een all-in-one printer kun je afdrukken, scannen en kopiëren. Dat is handiger dan een losse printer en een losse scanner. Bovendien bespaar je ruimte en heb je maar één netsnoer en verbinding (bedraad of via wifi) naar je computer nodig.
Android
Het populairste mobiele besturingssysteem, van Google. Het is te vinden op de smartphones van de meeste merken. Veel fabrikanten passen het uiterlijk van Android aan en voegen apps toe.
Antivirussoftware
Software die een computer beschermt tegen virussen en andere malware. Windows bevat standaard Microsoft Defender Antivirus. Je kunt ook beveiligingssoftware van andere fabrikanten gebruiken.
AP
Autoriteit Persoonsgegevens. Zelfstandig bestuursorgaan dat toezicht houdt op de naleving van de wettelijke regels voor bescherming van persoonsgegevens. Een andere belangrijke taak is onder meer adviseren over nieuwe wet- en regelgeving.
Applicatie (app)
Toepassing of programma op de smartphone, tablet of computer. Apps zijn (vaak kleine, soms grote) programma's die geen onderdeel zijn van het besturingssysteem.
Augmented Reality (AR)
Letterlijk: toegevoegde realiteit. Digitale beelden, teksten of animaties worden via een smartphone, tablet of speciale bril over de werkelijkheid heen weergegeven.
AVG
Algemene verordening gegevensbescherming: de Europese privacywet die sinds 25 mei 2018 geldt en regels stelt aan het verwerken van persoonsgegevens.
Back-up
Een kopie van bestanden om veilig te bewaren voor het geval de originelen door een defect, malware of andere oorzaak verloren gaan. Een back-up van het hele systeem (besturingssysteem, software en bestanden) heet een image of systeemback-up.
Back-up – differentieel
Back-up waarbij alle wijzigingen sinds de laatste volledige back-up worden opgeslagen. De back-up wordt daardoor steeds groter.
Back-up – incrementeel
Back-up waarbij alleen de wijzigingen sinds de vorige back-up worden opgeslagen. Dit levert meestal meerdere kleine back-upbestanden op.
Bandbreedte
De maximale hoeveelheid internetdata die een verbinding per seconde kan verwerken, uitgedrukt in bit/s. Glasvezel heeft bijvoorbeeld een grote bandbreedte en kan veel data tegelijk verwerken.
Bestandsextensie
De letters achter een bestandsnaam die aangeven om welk soort bestand het gaat. Een Word-document heeft bijvoorbeeld de extensie .docx. Het besturingssysteem gebruikt die om het bestand met het juiste programma te openen. Niet verwarren met browserextensie.
Bèta
Testversie van software die nog niet helemaal af is. Een bètaversie kan nog fouten bevatten en wordt verspreid om de software in de praktijk te testen.
Big Tech
Verzamelnaam voor de grootste en machtigste technologiebedrijven in de wereld. De vijf bekendste zijn Google (Alphabet), Apple, Meta, Amazon en Microsoft.
BIOS
Basic Input/Output System. Firmware die een pc opstart en de hardware voorbereidt voordat het besturingssysteem start. Het BIOS zit in een chip en is de eerste software die opstart, nog voor Windows. Moderne computers gebruiken meestal de opvolger UEFI, maar hiervoor wordt nog vaak de term BIOS gebruikt.
Bit
Een 0 (uit) of een 1 (aan): de bit is de kleinste eenheid in een bestand en in software. 8 bits op een rij maken een byte. Er zijn dan 256 verschillende bytes mogelijk. Zie Byte.
Bitcoin
Digitale valuta die zonder centrale bank werkt. Doordat de wisselkoers enorm schommelt, en dus snel heel veel koerswinst of -verlies te behalen is, wordt er veel mee gespeculeerd. De functie van betaalmiddel is vooral populair bij criminelen, omdat betalingen anoniem kunnen blijven. Er zijn inmiddels duizenden cryptovaluta, zoals ethereum en litecoin.
Blauw scherm
Een ‘blue screen (of death)’ is de bijnaam van het scherm met een onbegrijpelijke foutcode en melding dat er iets (flink) is misgegaan met Windows. De computer moet daarna meestal opnieuw opstarten. Microsoft noemt zo’n scherm een stopscherm. In recente versies van Windows 11 is dit scherm zwart en staat er een :( en een QR-code.
Bloatware
Software die onnodig veel opslag- en geheugenruimte inneemt. Staat vaak bij wijze van reclame voorgeïnstalleerd op Android-smartphones en nieuwe computers. Een ander woord is crapware.
Blog
Kort voor weblog, een dagboek op internet. Een populaire variant is de vlog, een videoblog.
Bluetooth
Standaard voor draadloze communicatie over korte afstand. Smartphones, computers, koptelefoons en veel andere apparaten gebruiken bluetooth om met elkaar te verbinden.
Bootable
Engelse computerterm voor opstartbaar. Met een bootable usb-stick, cd of dvd is het mogelijk een computer op te starten. Dat kan nuttig zijn als Windows niet wil starten.
Botnet
Een netwerk van computers en andere apparaten die door malware onder controle van criminelen zijn gekomen. Ze kunnen ongemerkt spam versturen of gezamenlijk websites en diensten aanvallen.
Broncode
De door programmeurs geschreven leesbare instructies in een programmeertaal. Ze beschrijven wat de computer moet doen. Als iedereen de code kan lezen, is die ‘open source’.
Browser
Software waarmee je webpagina's kunt bekijken. De bekendste zijn Internet Explorer, Edge, Chrome, Firefox en Safari.
Browserextensie
Uitbreiding die de webbrowser extra functies geeft. De populairste zijn de adblockers en wachtwoordmanagers. In Firefox worden ze ‘add-ons’ genoemd, in Chrome ‘extensies’.
Bug
Een ontwerpfout in een computerprogramma of website. De term bug (Engels voor insect) komt uit de tijd dat een insect nog een computerstoring kon veroorzaken.
Bundel
Het aantal belminuten, sms’jes en gigabytes dat je in een maandabonnement met je smartphone mag verbruiken zonder bijkomende kosten.
Bundleware
Gratis (ongewenste) programma's die ongevraagd gebundeld worden met (gewenste) software. Let op dat je bij het downloaden van gratis programma's niet per ongeluk akkoord gaat met het mee-installeren van deze rommel: lees altijd de schermpjes voor je op OK klikt.
Byte
Een eenheid voor de grootte van digitale gegevens. 8 bits vormen een byte. 1000 bytes zijn een kilobyte (kB), 1000 kB een megabyte (MB), 1000 MB een gigabyte (GB) en 1000 GB een terabyte (TB). Daarna volgen, op dezelfde manier, nog de petabyte (PB), zettabyte (ZB) en yottabyte (YB).
Cache
Een plek op de harde schijf waar webbrowsers onlangs bezochte pagina's, afbeeldingen en andere data opslaan, zodat ze bij een volgende bezoek sneller kunnen worden getoond.
Cartridge
Vervangbaar patroon met inkt of toner voor een printer.
Chatbot
Chatrobot. Een programma dat een gesprek kan simuleren. Tegenwoordig gebeurt dat met behulp van kunstmatige intelligentie (AI). ChatGPT is de bekendste chatbot die je vragen kunt stellen.
Chromebook
Laptop die draait op Googles besturingssysteem ChromeOS. Chromebooks zijn vooral gericht op internetgebruik, maar kunnen ook offline werken en apps lokaal uitvoeren.
Chromecast
Een streamingapparaatje van Google waarmee je beeld en geluid naar een tv kunt sturen. Je steekt hem in de hdmi-poort van je tv, waarna je via je smartphone of tablet beelden en muziek naar je tv kunt sturen. Google heeft Chromecast vervangen door de Google TV Streamer.
Chromium
Een door Google ontworpen basis voor webbrowsers. In de eerste plaats voor de eigen Chrome-browser. Chromium is open source, zodat andere bedrijven aanpassingen kunnen doen en het zelf verder kunnen ontwikkelen. Ook Edge, Opera en Brave zijn gebaseerd op Chromium.
Cloud
In de cloud werken betekent dat gegevens of programma’s via internet op externe servers staan. Sla je bestanden bijvoorbeeld op in Dropbox of OneDrive, dan staan ze niet alleen lokaal op je apparaat.
Code
De computerinstructies waarmee een website of programma is gebouwd. HTML is een voorbeeld van een codetaal voor het bouwen van websites.
Codec
Coderen-decoderen. Een programmaonderdeel dat de compressie (inpakken) regelt in een audio- of videobestand. Een bestand dat is gecomprimeerd neemt veel minder ruimte in en kun je beter via internet verzenden of streamen. De codec decomprimeert het bestand ook weer, zodat het afgespeeld kan worden.
Compatibiliteit
Apparaten, onderdelen en software zijn compatibel als ze goed met elkaar kunnen samenwerken. Een programma dat geschikt is voor Windows 11 is bijvoorbeeld compatibel met Windows 11.
Comprimeren
Bestanden verkleinen zodat ze minder opslagruimte innemen of sneller kunnen worden verstuurd. Om ze weer normaal te gebruiken, worden ze zo nodig gedecomprimeerd.
Contextmenu
Menu (pop-upmenu) dat verschijnt bij een rechtermuisklik.
Cookiebanner
De melding die op je scherm verschijnt als je een website bezoekt. Zo vraagt de site om akkoord te gaan met het plaatsen van cookies op je computer.
Cookiemuur
Een scherm dat verschijnt wanneer je een website bezoekt. Je wordt pas op de site toegelaten als je met cookies akkoord gaat.
Cookies
Kleine bestandjes met een unieke code die door websites op je computer worden opgeslagen. Nuttige cookies onthouden welke pagina’s je hebt bezocht en laten je bijvoorbeeld sneller opnieuw inloggen. Andere cookies zijn bedoeld om bij te houden wat je doet op internet (volgcookies, tracking cookies).
Crapware
Rommelsoftware die is voorgeïnstalleerd op nieuwe computers. Het gaat vaak om probeerversies die maar kort werken en de gebruiker lastigvallen met reclame. Na het in gebruik nemen van een nieuwe computer is het goed om de overbodige rommel te verwijderen. Het gratis programma PC Decrapifier is daar goed in.
Dark patterns Verzamelnaam voor misleidende trucs in websites en apps die gebruikers sturen naar een keuze die vooral gunstig is voor de aanbieder.
Darkweb
Een verborgen deel van internet met websites die alleen via een speciale browser (bijvoorbeeld TOR) bezocht kunnen worden. Veel activiteiten op het darkweb draaien om illegale handel van goederen en diensten.
Databundel
Het aantal megabytes of gigabytes dat je in een maandabonnement met je smartphone mag verbruiken zonder bijkomende kosten.
Datalimiet
De maximale hoeveelheid data die je via internet mag verbruiken. Daarna kunnen extra kosten gelden of kan de snelheid worden verlaagd.
Datarecovery
Het herstellen van beschadigde of het terugvinden van verloren bestanden.
Dataroaming
Gebruik van mobiel internet via het netwerk van een andere provider, meestal in het buitenland. Binnen de EU valt dit doorgaans binnen je abonnement, maar buiten de EU kunnen hoge kosten gelden.
Default
Engelse term voor standaard of standaardinstelling.
Defragmenteren
Data op een harde schijf opnieuw ordenen zodat die efficiënter werkt. Windows doet dit automatisch. Bij SSD’s gebeurt een andere vorm van optimalisatie en is handmatig defragmenteren niet nodig.
Distributie
Ook distro genoemd. Een compleet besturingssysteem gebaseerd op Linux. Er zijn veel distro’s, waarvan Mint en Ubuntu het gebruiksvriendelijkst zijn voor beginners.
DLL
Dynamic link library. Een soort bibliotheek met programmaonderdelen die door meerdere programma’s op de computer gebruikt kunnen worden. Ze staan in de Windows-map en hebben als extensie .dll.
Digital Markets Act
DMA. Europese wet die de macht van grote techbedrijven moet beperken en concurrentie moet bevorderen.
DNS
Domain name system. Systeem op een server ergens op internet dat makkelijk te onthouden webadressen omzet in lange cijferreeksen (IP-adressen). Dat zijn de ‘telefoonnummers’ van het web.
Domeinnaam
De herkenbare naam van een website of internetdienst. De Consumentenbond heeft bijvoorbeeld de domeinnaam consumentenbond.nl.
Dongel
Of dongle. Een ‘stickje’ dat wordt aangesloten op een usb- of hdmi-poort van de computer of tv en je draadloos toegang geeft tot dat apparaat. De bekende Chromecast voor het streamen van een tv-serie of film is bijvoorbeeld een dongel.
Do-not-track
Instelling in de browser die websites kunnen uitlezen waarmee je als gebruiker kunt aangeven dat je niet gevolgd wilt worden voor commerciële doeleinden. In de praktijk negeren websites dat verzoek.
Dpi
Dots per inch. Resolutie: het aantal beeldpuntjes per vierkante inch (1 inch = 2,54 centimeter).
Driver
Zie stuurprogramma.
DRM
Digital Rights Management. Kopieerbeveiliging. Techniek om digitale rechten van makers en uitgevers van bijvoorbeeld muziek en boeken te beheren.
Dropshipping
Online winkelen via een tussenstation. Je denkt iets te bestellen bij een Nederlandse webwinkel, maar die plaatst dezelfde bestelling simpelweg bij een leverancier in het buitenland, vaak in China. Hierdoor kunnen levertijd, kwaliteit en retourneren tegenvallen.
DSL
Digital Subscriber Line. Techniek voor internet via de koperen telefoonlijn. ADSL en VDSL zijn varianten. DSL wordt steeds meer vervangen door glasvezel.
Dual boot
Computer waarop twee besturingssystemen zijn geïnstalleerd. Bij het opstarten kies je welk systeem je gebruikt, bijvoorbeeld Windows of Linux.
Dualbandrouter
Een router die (vaak gelijktijdig) via de 2,4 en 5 GHz-band kan uitzenden. Steeds meer mobiele apparaten kunnen via 5 GHz zenden en ontvangen.
Dubbele authenticatie
Tweestapsverificatie. Een extra controle bij het inloggen bij een dienst. Voor extra veiligheid. Dit houdt in dat je behalve je inlognaam en wachtwoord een extra code moet invullen. Die code krijg je vaak per sms op je smartphone. Banken gebruiken deze methode al, maar ook bijvoorbeeld Google biedt hem aan.
E-book
Boek in digitaal formaat, vaak epub of pdf, om te lezen op een e-reader, tablet, smartphone of computer..
E-mailclient
Een veelgebruikte Engelstalige term voor een e-mailprogramma dat op de computer staat, bijvoorbeeld Outlook en Thunderbird.
Embedded
Engels voor ingebouwd of geïntegreerd.
Emoticon (emoji)
Weergave van een emotie via een afbeelding of combinatie van lees- en lettertekens. Handig voor gebruik in e-mail en op sociale media. Emoticons werden al in de 19e eeuw op papier gebruikt.
Encryptie
Versleuteling van gegevens zodat onbevoegden ze niet kunnen lezen. Voor het ontsleutelen is bijvoorbeeld een wachtwoord, sleutel of andere toegangscontrole nodig.
End-to-endversleuteling
Het omzetten van een bestand naar een code die niet door derden kan worden gelezen. Een wachtwoord is nodig om het bestand te ontsleutelen. Versleuteling (encryptie) is ‘end-to-end’ als ook de provider (bijvoorbeeld een maildienst of cloudopslagdienst) de sleutel niet heeft.
eSIM
Een ingebouwde simkaart in je telefoon. Je telefonie- abonnement, bestanden en contacten staan opgeslagen op een kleine chip, niet op een verwisselbare plastic simkaart.
Ethernet
Manier om computers met elkaar en met de (modem)router te verbinden via netwerkkabels.
Exe-bestand
Uitvoerbaar bestand. Via een exe-bestand start een programma.
EXIF
Exchangeable image file format. Een bestandje met gegevens ('metadata') dat in een fotobestand zit. Het bevat o.a. het tijdstip waarop de foto is gemaakt, het type camera en de gebruikte instellingen.
Exploit
Truc om misbruik te maken van een kwetsbaarheid (lek) in een computerprogramma of besturingssysteem.
Extensie
Achtervoegsel van een bestandsnaam dat het bestandstype aangeeft, bijvoorbeeld .docx of .jpg. Ook: uitbreiding die extra functies toevoegt aan bijvoorbeeld een browser.
FAT32
Een verouderde manier om een harde schijf of usb-stick in te delen. Bestanden die groter zijn dan 4 GB kunnen niet worden opgeslagen. Voor grotere bestanden wordt vaak exFAT gebruikt. De moderne indeling NTFS is de standaard sinds begin deze eeuw.
Fingerprinting
Techniek waarbij een adverteerder een ‘vingerafdruk’ (profiel) maakt van een computer om de gebruiker daarvan op internet te kunnen volgen. De vingerprint bestaat uit een combinatie van eigenschappen van een apparaat en browser. Dit is een alternatief voor het plaatsen van een cookie. Er zijn verschillende manieren van fingerprinting.
Firewall
Software of hardware die netwerkverkeer controleert en ongewenste verbindingen van en naar een apparaat kan blokkeren.
Firmware
Software die in een apparaat is ingebouwd en de werking ervan aanstuurt, bijvoorbeeld in een router, printer of smartphone. Firmware kan vaak worden bijgewerkt.
Flash
Voormalige techniek van Adobe voor animaties, video en interactieve webinhoud. Adobe stopte in 2020 met Flash en moderne browsers ondersteunen het niet meer.
Font
Ander woord voor lettertype.
Formatteren
Een manier om een harde schijf of usb-stick te wissen: alle opgeslagen data worden verwijderd. Dit kan nodig zijn om van een virus af te komen. bij het formatteren moet je een bestandssysteem kiezen, bijvoorbeeld NTFS of exFAT voor Windows. Apple gebruikt standaard APFS.
FTP
File Transfer Protocol. Een oudere standaard om bestanden tussen een computer en server uit te wisselen. Vanwege de beperkte beveiliging worden vaak veiligere varianten zoals SFTP gebruikt.
Geheugenkaartje
Klein plastic kaartje met snel geheugen waarmee je de opslagruimte van een smartphone, camera en laptop kunt uitbreiden. Er zijn veel soorten en formaten, met verschillende hoeveelheden opslagcapaciteit. De bekendste zijn SD en microSD.
Geheugenmodule
Werkgeheugen, RAM. Chips op een printkaart die in het moederbord is gestoken en die het vluchtige, zeer snelle geheugen bevat. De snelheid en capaciteit van de chips bepalen grotendeels de snelheid van de computer.
Geluidskaart
Computeronderdeel dat geluid verwerkt. Bij de meeste computers zit deze functie ingebouwd op het moederbord. Voor speciale toepassingen kan een losse interne of externe geluidskaart worden gebruikt.
Geoblocking
Het blokkeren van internetsites op basis van geografische locatie. Met deze techniek zorgen websites ervoor dat je hun content (zoals hun tv-programma’s) niet in het buitenland kunt bekijken.
Glasvezel
Snelle internetverbinding waarbij gegevens met lichtsignalen door glasvezelkabels worden verstuurd. Glasvezel biedt doorgaans hoge upload- en downloadsnelheden en lage vertraging.
Grafische kaart
Computeronderdeel dat beelden berekent en naar het beeldscherm stuurt. De grafische processor kan in de processor zijn ingebouwd of op een aparte videokaart zitten. Vooral games en grafisch werk profiteren van een krachtige videokaart.
Hack
Ongeoorloofde toegang tot een computer, account of netwerk, bijvoorbeeld om gegevens te stelen, systemen te saboteren of fraude te plegen.
Hacker
Iemand die binnendringt in computers van anderen. Vaak met slechte bedoelingen (zoals wachtwoorden stellen). Soms is het doel de veiligheid te testen, zodat die kan worden verbeterd.
Hallucineren
Wanneer een AI-chatbot overtuigend klinkende, maar feitelijk onjuiste informatie geeft. Geloof een chatbot nooit op zijn woord.
Hardwareconflict
Probleem waarbij hardware of een stuurprogramma niet goed samenwerkt met andere onderdelen of software. Dit kan storingen of uitval van apparaten veroorzaken.
Hashtag
De Engelstalige naam van het hekje (#). Hashtags worden gebruikt op sociale media om berichten over hetzelfde onderwerp te groeperen en beter vindbaar te maken.
Hdmi
High-definition multimedia interface. Digitale aansluiting voor het overbrengen van beeld en geluid van hoge kwaliteit, bijvoorbeeld van een computer, spelcomputer of mediaspeler naar een tv of monitor. Moderne apparatuur heeft standaard een of meer hdmi-poorten.
HDR
High dynamic range. Techniek waardoor beelden meer details kunnen tonen in zowel zeer donkere als zeer lichte delen en kleuren natuurgetrouwer kunnen worden weergegeven. Met HDR wordt de werkelijkheid nagebootst: onze ogen hebben een zeer groot dynamisch bereik.
Herstelpunt
Momentopname van belangrijke Windows-systeembestanden en instellingen. Door een herstelpunt terug te zetten kun je bepaalde problemen ongedaan maken zonder persoonlijke bestanden te verwijderen.
Herstelschijf
Usb-stick waarmee je Windows kunt opstarten als dat normaal niet meer lukt. Je kunt er herstelprogramma’s mee gebruiken en Windows zo nodig opnieuw installeren.
High Definition
Afgekort HD. Beeldresolutie van doorgaans 1280 × 720 pixels of hoger. Full HD, 4K en 8K hebben een hogere resolutie.
Hoax
Nepnieuws. Bewust verzonnen of misleidend bericht dat als echt wordt gepresenteerd en bedoeld is om mensen te misleiden of voor de gek te houden. Een beroemde hoax is het oude filmpje waarin een buitenaards wezen door artsen wordt ontleed.
Homeplug-adapter
Adapter waarmee je via het elektriciteitsnet in huis een netwerkverbinding maakt. Wordt ook powerline- of stroomnetadapter genoemd.
Hotspot
Wifinetwerk waarmee je gratis of tegen betaling kunt internetten. Je vind hotspots onder andere in openbare gebouwen, luchthavens, cafés en hotels. Je kunt ook een hotspot opzetten met je smartphone, zodat je met een andere apparaat (bijvoorbeeld een laptop met alleen wifi) kunt internetten – deze techniek heet tethering.
Https
Hypertext transfer protocol secure. Beveiligde verbinding tussen een browser en website waarbij gegevens worden versleuteld. Een https-verbinding beschermt tegen afluisteren, maar zegt niet dat de website zelf betrouwbaar is. Een website dat zijn gegevens versleuteld (belangrijk bij betalingen) verstuurt, heeft een adres dat begint met de tekens https://.
Hub
Apparaat waarmee meerdere aansluitingen worden gecombineerd. Een usb-hub geeft bijvoorbeeld meerdere usb-poorten (en vaak ook andere aansluitingen) via één aansluiting.
Identiteitsfraude
Het gebruiken van (via internet) gestolen of vervalste identiteitspapieren om aankopen te doen, accounts te openen of andere fraude te plegen.
Image
Systeemkopie of systeemback-up. Exacte kopie van de gehele harde schijf of partitie. Als de schijf stukgaat, kan een recente image je redding zijn.
IMAP
Internet message access protocol. Techniek waarbij e-mail op de mailserver blijft staan en tussen meerdere apparaten wordt gesynchroniseerd. Zie ook POP3.
IMEI
Uniek identificatienummer van een mobiele telefoon. Providers kunnen een gestolen toestel via het IMEI-nummer op hun netwerk blokkeren.
Interferentie
Storing die ontstaat wanneer draadloze signalen elkaar beïnvloeden, bijvoorbeeld bij wifi, bluetooth of andere radioverbindingen.
IP-adres
Internet Protocol. Nummer waarmee een apparaat binnen een netwerk of op internet kan worden geïdentificeerd en bereikt.
Isdn
Verouderde techniek om via een telefoonlijn internet op te gaan.
ISP
Internet service provider. Engelse term voor internetprovider.
Java
Programmeertaal die vooral wordt gebruikt voor programma’s, apps en serversoftware. Java in websites komt vrijwel niet meer voor. Niet verwarren met JavaScript.
JavaScript
Een veelgebruikte programmeertaal die websites interactief maakt. Niet verwarren met Java.
Kalibreren
Een apparaat nauwkeurig afstellen zodat het zo goed mogelijk werkt. Zo kun je een beeldscherm kalibreren voor een natuurgetrouwe kleurweergave.
Keylogger
Programmaatje (malware) dat stiekem toetsaanslagen op de computer opneemt en die doorstuurt naar een crimineel. Doel: wachtwoorden stelen.
Kloksnelheid
Duidt aan hoe vaak per seconde een signaal gelezen, geschreven of verwerkt wordt in de processor. De kloksnelheid zegt lang niet alles over de prestaties van een processor of van de computer.
Klooncartridge
Vervangbaar inktpatroon voor een printer van een andere maker dan de printerfabrikant. Het voordeel is dat klooninkt veel goedkoper is dan merkinkt. Het nadeel kan zijn dat de printkwaliteit lager is.
LAN
Local area network. Veelgebruikte term voor een netwerk, bijvoorbeeld binnen een huis. Een LAN kan bedraad zijn via een ethernetkabel of draadloos via wifi. Een wifinetwerk wordt ook wel WLAN (Wireless LAN) genoemd.
Lek
Kwetsbaarheid of fout in software die misbruikt kan worden voor een aanval. Updates dichten zulke beveiligingslekken vaak.
Licentiecode
Code waarmee je een softwarelicentie activeert of controleert of je het programma rechtmatig mag gebruiken.
Linux
Opensourcebesturingssysteem voor desktops en laptops, gemaakt (in talloze varianten) door en voor liefhebbers. Mint, Ubuntu en Debian zijn bekende varianten.
MAC-adres
Uniek adres van een netwerk (wifi of ethernet). Apparaten gebruiken MAC-adressen om elkaar binnen een lokaal netwerk te herkennen. Zo’n adres ziet eruit als bijvoorbeeld 00:0C:6E:D2:11:E6. MAC staat voor media access control.
Macro
Een reeks opdrachten die als één opdracht is gegroepeerd om een bepaalde taak automatisch uit te voeren. In Microsoft Word kun je zo veelgebruikte taken automatiseren.
Mailclient
Een e-mailprogramma dat geïnstalleerd is op de computer, zoals Outlook en Thunderbird.
Malware
Verzamelnaam voor kwaadaardige software. Een term voor elk programma dat schadelijk is voor je computer, zoals een virus en spyware.
Mb/s of Mbit/s of Mbps
Megabit per seconde. Eenheid om de snelheid van gegevensoverdracht aan te duiden, zoals bij op internet.
Megapixel
De resolutie van een digitale camera wordt uitgedrukt in megapixels. In een digitale foto staat 1 MP voor een miljoen pixels.
Mesh
Systeem met onderling draadloos gekoppelde wifistations. Door enkele van die stations in je huis te verspreiden, kun je de wifidekking in huis verbeteren. De mesh-techniek pakt in de praktijk vaak goed uit.
Modem
Apparaat dat de internetverbinding tussen je thuisnetwerk en de provider mogelijk maakt. Vaak zijn modem en router gecombineerd in één apparaat.
Moderator
Iemand die toezicht houdt op berichten en gebruikers in bijvoorbeeld een forum of online groep en ervoor zorgt dat de regels worden nageleefd.
Moederbord
Belangrijkste printplaat in de computer met daarop de processor, het werkgeheugen en de insteekkaarten.
MP3
Populaire bestandsindeling voor digitale muziek. MP3-bestanden zijn gecomprimeerd (verkleind) en nemen daardoor minder ruimte in. De geluidskwaliteit hangt onder meer af van de bitrate, de mate van compressie. Mp3-muziek met een bitrate van 192 kbps (kilobits per seconde) of hoger is van goede kwaliteit. MP3 is de populaire afkorting voor MPEG-1 Layer 3.
MP4
Afkorting voor MPEG-4. Veelgebruikte ‘containerindeling’ voor video en audio. Een MP4-bestand kan beeld, geluid, ondertiteling en andere gegevens bevatten.
Mu-mimo
Multi-user multiple input multiple output. Wifitechniek waarmee een router met meerdere geschikte apparaten tegelijk gegevens kan uitwisselen, waardoor het netwerk efficiënter wordt gebruikt.
NAS
Network attached storage (netwerkopslag). Een harde schijf die op het netwerk is aangesloten en door alle computers in dat netwerk (en vaak ook via internet) gebruikt kan worden. Een handige manier om bestanden te delen en voor back-ups.
Netwerkaansluiting
Aansluiting voor een netwerkkabel, meestal ethernet, om een computer of ander apparaat met een router of netwerk te verbinden.
NFC
Near field communication. Techniek om binnen 10 cm draadloos bestanden over te zetten. Wordt onder meer gebruikt voor contactloos betalen en het snel koppelen van apparaten.
Notebook
Ander woord voor laptop.
NTFS
Bestandssysteem dat Windows standaard gebruikt voor interne schijven. Het ondersteunt onder meer grote bestanden, toegangsrechten en versleuteling.
OCR
Optical character recognition. Techniek die tekst in foto’s, scans en andere afbeeldingen herkent en omzet in bewerkbare of doorzoekbare tekst.
OEM-licentie
Original equipment manufacturer. Licentie die hoort bij een door de computerfabrikant geïnstalleerde versie van (bijvoorbeeld) Windows en die aan het apparaat is gekoppeld. De OEM-versie is goedkoper dan een los gekochte versie van die software. Je kunt het programma niet overzetten naar een volgende computer.
Open source
Software waarvan de broncode openbaar is, zodat anderen die verder kunnen ontwikkelen of controleren op fouten en beveiligingslekken. Voorbeelden zijn het besturingssysteem Linux. De tegenhanger is closed source, waarbij alleen de ontwikkelaar de broncode kent, zoals Windows.
Optische stations
Verzamelnaam voor cd-, dvd- en bluray-spelers in computers.
Partitie
Door een harde schijf op te delen in partities (afgebakende delen) kan die worden gebruikt alsof het er twee of meer zijn. Dat is handig bij het gescheiden houden van software en bestanden. Iedere partitie krijgt een eigen letter (behalve C bijvoorbeeld ook D en E).
Partitioneren
Het opdelen van een harde schijf in meerdere eenheden (partities) zodat het lijkt alsof hij uit meerdere schijven bestaat. Zie Partitie.
Parts pairing
Het digitaal koppelen van smartphoneonderdelen aan één specifiek toestel, waardoor vervanging van die onderdelen niet (goed) mogelijk is.
Passkey
Een systeem waarmee je veilig kunt inloggen. In plaats van met een wachtwoord (dat altijd te kraken of te stelen zal zijn) doe je dat met bijvoorbeeld je vingerafdruk of gezichtsherkenning.
Patch
Engels voor pleister. Kleine software-update die softwarefouten repareert.
Peer 2 peer
P2P. Een Engelstalige term voor ‘mens naar mens’: twee internetgebruikers die bestanden uitwisselen door elkaar toegang te geven tot een deel van hun harde schijf. P2P is bijvoorbeeld het systeem waarmee (illegaal) films en muziek worden verspreid. Dat kan via een programma als BitTorrent.
PGP
Pretty Good Privacy (vrij goede privacy). Een veelgebruikte versleutelingsmethode op internet.
Phishing
Fraude waarbij criminelen zich voordoen als een betrouwbare organisatie of persoon om gegevens, geld of toegang tot accounts te bemachtigen. Dat gebeurt vaak via e-mail, sms of nepwebsites.
Pixel (trackingpixel)
Onzichtbaar of zeer klein afbeeldingselement in een website of e-mail waarmee kan worden gemeten of iemand een pagina of bericht heeft geopend.
Plug-in
Software die een functie toevoegt aan een programma. Bij browsers zijn plug-ins grotendeels vervangen door extensies.
Podcast
Serie audio-uitzendingen die je via internet kunt streamen of downloaden, bijvoorbeeld met een podcast-app.
Poort
Computeraansluiting waarop je apparatuur aansluit, bijvoorbeeld usb en hdmi.
Poortwachters
Big Tech. De Europese Commissie heeft de zes machtigste techbedrijven aangemerkt als ‘poortwachter’: Alphabet (Google), Amazon, Apple, ByteDance (TikTok), Meta (o.a. Facebook en WhatsApp) en Microsoft.
POP (of PUP)
Potentieel ongewenst programma (of potentionally unwanted program) . Software die geen malware is maar wel dubieus, zoals adware (die advertenties toont) en spyware (die meekijkt met wat je op de pc doet).
POP3
Post office protocol 3. Manier om e-mail van de mailserver (een computer die zich uitsluitend bezighoudt met het sturen en ontvangen van e-mail) te halen en naar je computer over te zetten. De mails blijven niet op de server staan. Zie ook IMAP.
Pop-up
Venster of melding dat boven op een website of programma verschijnt. Pop-ups kunnen nuttig zijn, maar worden ook gebruikt voor reclame of misleiding.
Pop-upmenu
Menu dat verschijnt bij een rechtermuisklik. Ook wel contextmenu genoemd.
Powerline-adapter
Adapter waarmee netwerkverkeer via het elektriciteitsnet in huis wordt verstuurd. Zie Homeplug-adapter.
Prepaid
Mobiele bel- en databundel waarvoor je vooraf tegoed koopt. Je betaalt dus niet achteraf via een abonnement.
Print spooler
Een Windows-service op je computer die met de printer communiceert en het printen in goede banen leidt.
Privémodus
Browsermodus waarbij geschiedenis, cookies en andere lokale gegevens na afloop grotendeels worden gewist. Je internetprovider, werkgever of bezochte websites kunnen je activiteit nog wel zien.
Probleemoplosser
Windows-hulpmiddel dat automatisch probeert bepaalde technische problemen te herkennen en op te lossen. Microsoft verplaatst zulke hulpmiddelen steeds vaker naar de app ‘Hulp vragen’.
Processor
Belangrijkste rekenchip van een computer, ook CPU genoemd. De processor voert opdrachten uit en heeft veel invloed op de prestaties van het systeem.
Programmacode
Tekst in computertaal die ervoor zorgt dat de computer een bepaalde actie uitvoert.
Prompt
De input die je geeft aan een AI-systeem, zoals ChatGPT of Gemini. In een prompt stel je de chatbot een vraag of geef je hem een opdracht.
Proxy-verbinding
Verbinding tussen een computer en een website die wordt omgeleid via een proxyserver. Dit maakt anoniem internetten mogelijk: je computer krijgt een ander IP-adres. Een proxy wordt vaak gebruikt door mensen die een website willen bezoeken die voor hun geblokkeerd is.
Pushbericht
Een berichtje dat naar je toe ‘geduwd’ wordt. je hoeft er geen app of programma voor te openen. Het bericht wordt ongevraagd op het scherm getoond. Een bericht van NL-alert is daar een voorbeeld van.
QR-code
Quick Response. Een moderne variant van de streepjescode, maar dan in de vorm van een vierkant. Door zo'n code te scannen met een QR-app op je smartphone ga je direct naar een website.
RAM
Random Access Memory. Zie Werkgeheugen.
Range-extender
Zie repeater.
Ransomware
Gijzelsoftware. Door een malwarebesmetting worden onder meer documenten, e-mails en foto’s op de harde schijf versleuteld, waarna ‘losgeld’ wordt gevraagd. De schade kan honderden euro’s bedragen. Voorkom ellende, maak regelmatig back-ups van je bestanden en koppel de back-upschijf af.
RAW
Een methode om foto's op te slaan met behoud van alle gegevens van de camerasensor. Voor een mooi resultaat moeten RAW-foto's bewerkt worden in een fotobewerkingsprogramma.
Refurbished
Engels voor gereviseerd (of opgeknapt). Een refurbished product is gebruikt, maar zo veel mogelijk door een winkel of fabrikant in nieuwstaat teruggebracht. Het wordt dan meestal voor een (iets) lagere dan de nieuwprijs verkocht.
Register
Database van Windows waarin veel instellingen van het besturingssysteem, hardware en programma’s zijn opgeslagen.
Registrar
Organisatie waarbij je een domeinnaam kunt registreren en beheren. Een domeinnaam is de basis van een webadres. Zo heeft de Consumentenbond als de domeinnaam consumentenbond.nl.
Repeater
Apparaat dat een bestaand wifisignaal opvangt en opnieuw uitzendt om het bereik te vergroten. Wordt ook wifi-extender of range-extender genoemd.
Resetten
Een apparaat of programma terugbrengen naar een eerdere of standaardtoestand. Dat kan een simpele herstart zijn, maar ook het terugzetten naar fabrieksinstellingen.
Resolutie
Het aantal beeldpuntjes (pixels) van bijvoorbeeld een digitale foto of video, of beeldscherm. Hoe hoger de resolutie, des te scherper het beeld.
Rippen
Audio of video van bijvoorbeeld een cd of dvd kopiëren en omzetten naar bestanden op een computer.
Roaming
Gebruik van een mobiel netwerk van een andere provider dan je eigen provider, meestal in het buitenland. Zie Dataroaming.
Router
Apparaat dat gegevensverkeer tussen apparaten en netwerken regelt, bijvoorbeeld tussen je thuisnetwerk en internet. Vaak zijn router, wifi en modem gecombineerd in één apparaat.
Sandbox
Een afgeschermde omgeving (‘zandbak’) waarin je een programma kunt gebruiken zonder dat dit andere programma’s of je systeem kan beïnvloeden of aantasten. Een sandbox wordt bijvoorbeeld gebruikt voor het testen van programma’s.
Scareware
Misleidende software of meldingen die ten onrechte waarschuwen voor virussen of andere problemen. Het doel is je bang te maken en te laten betalen of schadelijke software te installeren.
SCART-kabel
Een kabel om audiovisuele apparatuur (tv, videospeler) met elkaar te verbinden. Deze analoge standaard is verouderd. Op moderne apparatuur is hdmi (digitaal en HD) de standaard.
Screenshot
Schermafbeelding. Een foto van het beeldscherm. In de Digitaalgids plaatsen we veel screenshots ter verduidelijking van stappenplannen.
Scrollen
Verticaal door een website of tekstbestand bladeren. Dat kan met de schuifbalk rechts, met de pijltjestoetsen op het toetsenbord of door aan het muiswieltje te draaien.
SD-kaart
Secure digital. Een veelgebruikt type geheugenkaartje voor onder meer camera’s. De belangrijkste formaten zijn SD, mini-SD en microSD.
Secure Boot
Beveiliging in de computer die controleert of het besturingssysteem veilig opstart. Daarvoor wordt alle opstartende software op de computer gecontroleerd. Zie ook BIOS.
Seriële poort
Ingang op een computer voor het aansluiten van een muis en toetsenbord. Een verouderde aansluitmethode: alle randapparaten werken tegenwoordig via usb.
Server
Computer die een belangrijke schakel vormt in een netwerk; een knooppunt. Er zijn verschillende soorten, zoals een webserver (voor websites) en een mailserver (die e-mailverkeer regelt).
Simkaart
Chipkaart waarmee een telefoon verbinding maakt met een mobiel netwerk en waarmee je abonnement wordt herkend. Moderne telefoons gebruiken meestal nano-sim of eSIM.
Sim-only
Telefoonabonnement zonder toestel: je ontvangt alleen een simkaartje met telefoonnummer. De smartphone koop je er los bij.
Simswapping
Fraude waarbij criminelen je mobiele nummer op een andere simkaart of eSIM laten overzetten, zodat ze bijvoorbeeld sms-codes voor je accounts kunnen ontvangen.
Smart home
Een ‘slimme’ woning waarin de apparaten draadloos via de smartphone of de stem zijn te bedienen. Denk aan de thermostaat, lampen, beveiligingscamera’s en deurbel.
Smart-tv
Televisie met internetverbinding en apps, bijvoorbeeld voor streamingdiensten, YouTube en andere online functies.
Smartwatch
Slim horloge dat naast de tijd bijvoorbeeld meldingen, apps, navigatie en gezondheids- of sportgegevens kan weergeven en meten. De bekendste is de Apple Watch.
SMTP
Simple mail transfer protocol. Standaardmethode voor het versturen van e-mail. De e-mails gaan naar de SMTP-server van je provider.
Snelkoppeling
Verwijzing waarmee je snel een programma, bestand, map of website opent, bijvoorbeeld via een pictogram op het bureaublad.
Spam
Ongevraagde berichten die in grote aantallen worden verstuurd, meestal reclame of frauduleuze e-mail.
Spoofing
Een valse identiteit aannemen. Bekend voorbeeld: het in een e-mail tonen van een vals afzendadres. Zo zijn internetcriminelen in staat om je mail te sturen met je eigen e-mailadres als afzender. Ook kunnen ze telefoonnummers aanpassen waardoor het lijkt alsof je gebeld wordt door de bank.
Spreadsheet
Een programma voor het invoeren en verwerken van cijfers. Bekende voorbeelden zijn Microsoft Excel en Google Spreadsheets.
Spyware
Software die ongemerkt je surfgedrag in de gaten kan houden en gegevens daarover naar een derde partij (zoals een adverteerder) stuurt. Antivirussoftware en programma’s als Malwarebytes en AdwCleaner kunnen de spyware meestal verwijderen.
SSD
Solid state drive. Vervanger voor de traditionele, snel draaiende harddisk met magneetschijven. De SSD heeft een veel sneller ‘flashgeheugen’. Er zitten geen bewegende delen in een SSD, wat hem stiller en minder kwetsbaar maakt.
SSID
Service set identifier. De naam voor een draadloos netwerk, vaak is dat standaard het routermerk of de providernaam plus een serie tekens. Zo is het mogelijk om netwerken van elkaar te onderscheiden. Je kunt de naam van je netwerk in de routerinstellingen aanpassen.
Streamen
Video en/of audio van internet rechtstreeks afspelen op de computer, tablet of smartphone, dus zonder dat die bestanden eerst worden opgeslagen.
Stuurprogramma
Software waarmee een besturingssysteem met hardware communiceert, bijvoorbeeld een printer, videokaart of geluidskaart. Ook ‘driver’ genoemd.
Stylus
Latijn voor griffel. Pennetje waarmee je een aanraakscherm of tekentablet bedient. Sommige stylussen ondersteunen extra functies, zoals drukgevoeligheid en handschriftherkenning.
Swipen
Met een vinger over een aanraakscherm vegen om bijvoorbeeld te bladeren, navigeren of een actie uit te voeren.
Switch
Een netwerkknooppunt. Klein kastje om binnen een netwerk meerdere apparaten met elkaar te verbinden.
Synchroniseren
Gegevens op meerdere apparaten of diensten gelijk houden. Wijzigingen op het ene apparaat worden daarbij ook op de andere apparaten verwerkt.
Systeemherstel
Een Windows-functie waarmee je de slecht presterende computer kunt terugbrengen naar een eerdere toestand waarin hij nog wel goed werkte. Je gebruikt hiervoor een (automatisch) eerder gemaakte herstelpunt.
Systeemkopie/-back-up
Een 1-op-1-kopie van de harde schijf, compleet met Windows, alle programma’s en bestanden.
Systeemvak
Deel van de Windows-taakbalk met onder meer klok, netwerk-, geluids- en andere statuspictogrammen.
Taakbalk
Balk in Windows met onder meer vastgemaakte en geopende apps, de Startknop en systeemfuncties. Standaard staat de taakbalk onderaan het scherm.
Taggen
Engels voor labelen, een label plakken.
Tethering
Een manier om een apparaat zonder eigen internetverbinding, zoals een laptop, via een smartphone toch met internet te verbinden. Zie ook Hotspot.
Toner
Droog inktpoeder voor laserprinters.
Tool
Engels voor gereedschap en (in computertaal) hulpprogrammaatje.
Topleveldomein
Laatste deel van de webdomeinnaam, bijvoorbeeld ‘nl’ in nu.nl. Vaak is het topleveldomein .com, .org of een landcode.
Touchpad
Het aanraakgevoelige deel van het toetsenbord op een laptop waarmee je met de vinger het muispijltje of de cursor op het scherm bestuurt.
Touchscreen
Scherm dat met pen of vingers is te bedienen: aanraakscherm.
TPM
Trusted platform module. Beveiligingstechniek die cryptografische sleutels veilig kan opslaan. Windows 11 vereist voor officieel ondersteunde pc’s TPM 2.0.
Tracker
Techniek of code waarmee websites, apps of andere diensten gegevens over je gedrag verzamelen, bijvoorbeeld voor analyse of advertenties.
Trackingcookies
Cookies waarmee websites of advertentiebedrijven je gedrag over meerdere pagina’s of websites kunnen volgen, bijvoorbeeld voor gepersonaliseerde advertenties.
Trackingpixel
Onzichtbaar of zeer klein afbeeldingselement in een website of e-mail waarmee bijvoorbeeld kan worden gemeten of iemand een pagina of bericht heeft geopend.
Trojan
Computervirus dat zichzelf vermomt als een onschuldig programma om mensen te verleiden het te installeren. Een trojan is geen virus, omdat hij zich niet verspreidt.
Tweefactorverificatie -> Tweefactorauthenticatie (2FA)
Een extra veiligheidscontrole tijdens het inloggen bij een onlinedienst. Dit houdt in dat je behalve je inlognaam en wachtwoord een extra code moet invullen. Die ontvang je meestal via sms of via een authenticatie-app op je smartphone.
Ubuntu
Gratis opensourcebesturingssysteem en een van de bekendste Linuxdistributies. Ubuntu is beschikbaar voor onder meer desktops, laptops en servers.
Update
Verbeterde versie van een programma(-onderdeel) of besturingssysteem. Updates lossen fouten en kwetsbaarheden op en worden doorgaans gratis verstrekt door de softwaremaker.
Upgrade
Een uitgebreidere, nieuwe versie van een programma. Een upgrade gaat daarmee veel verder dan een update.
Upgrade-Advisor
Met dit Windows-programma check je of je computer en randapparaten geschikt zijn voor een upgrade naar een nieuwere of andere Windows-versie. Voor Windows 11 gebruikt Microsoft hiervoor onder meer de app Pc-statuscontrole.
URL
Uniform Resource Locator. Het 'adres' van een webpagina, zoals www.digitaalgids.nl.
Usb
Universal serial bus. Populairste aansluiting op een computer voor randapparaten, zoals muis, toetsenbord, usb-stick, printer en externe harde schijf. Usb komt voor met verschillende stekkers, waaronder usb-a en usb-c.
Usb-hub
Een kastje waarmee je het aantal beschikbare usb-poorten van de computer kunt uitbreiden.
Veilige modus
Als je een computer opstart in de veilige modus, worden alleen de noodzakelijke Windows-onderdelen geladen, eventueel met internetverbinding. Alle andere programma's worden niet gestart. Zo kun je problemen opsporen en oplossen zonder dat die programma's in de weg zitten. Op de website van Microsoft staat hoe je dat doet in Windows 10.
Veiligheidsupdate
Een software-update die de beveiliging van een apparaat moet verbeteren. Zo worden kwetsbaarheden in software verholpen die anders door kwaadwillenden kunnen worden misbruikt, bijvoorbeeld om een pc te hacken of malware te verspreiden.
Versleutelen
Encryptie. Het omzetten van een bestand naar een code die niet door derden kan worden gelezen. Een wachtwoord is nodig om het bestand te ontsleutelen.
VGA
Video graphics array. Verouderde standaard voor het analoog aansluiten van een beeldscherm op de computer. Op moderne computers zijn hdmi en DisplayPort gebruikelijker.
Videokaart
Computeronderdeel dat beelden berekent en weergeeft. De grafische processor kan in de processor zijn ingebouwd of op een aparte videokaart zitten. Vooral games en grafisch werk profiteren van een krachtige videokaart.
Virus
Kwaadaardig programma dat zich van computer naar computer verspreidt. Het verstopt zich binnen een ander programma of bestand.
Vliegtuigmodus
Instelling die mobiele verbindingen uitschakelt en andere draadloze verbindingen beperkt. Wifi en bluetooth kun je meestal apart weer inschakelen, bijvoorbeeld voor gebruik in het vliegtuig. Ook handig om in het buitenland te voorkomen dat je (dure) berichten of telefoontjes ontvangt.
Vlog
Video blog. Een blog (kort voor weblog) is een soort dagboek op internet, en een vlog is een blog in de vorm van een video.
Volgcookies
Cookies waarmee websites of advertentiebedrijven je gedrag over meerdere pagina’s of websites kunnen volgen, bijvoorbeeld voor gepersonaliseerde advertenties. Ook trackingcookies genoemd.
VPN
Virtual private network. Techniek om een beveiligde internetverbinding te maken. Door VPN te gebruiken, kun je min of meer anoniem internetten, omdat het verkeer via de server van een VPN-aanbieder loopt. Internetten via een publiek wifinetwerk is veiliger en je kunt zo geoblocking en censuur omzeilen.
Wachtwoordmanager
Programma dat sterke (lange) wachtwoorden maakt, beheert en voor je invult op websites. Zo kun je veilig op internet met sterke wachtwoorden, die je niet hoeft te onthouden. Je hoeft alleen het (sterke) wachtwoord van de manager te onthouden. Bekende managers zijn Bitwarden, LastPass en KeePass.
Wearable
Verzamelnaam voor slimme apparaten die je op het lichaam draagt, zoals smartwatches, fitnesstrackers en slimme ringen.
Webcam
Webcamera. Camera die is verbonden met (of is ingebouwd in) een computer. Wordt gebruikt voor videobellen, vergaderen, streamen en opnemen.
Webmail
E-mail die je via een webbrowser gebruikt. Berichten staan op de mailserver en zijn daardoor vanaf verschillende apparaten toegankelijk.
Werkgeheugen
RAM. Chips die in het moederbord zijn gestoken en die het vluchtige, snelle geheugen bevatten. Hun snelheid en capaciteit (in GB's) bepalen grotendeels de snelheid van de computer.
Widget
Programmaatje dat op startscherm (smartphone) of bureaublad (computer) informatie geeft en dat zelf actualiseert, bijvoorbeeld over nieuws of het weer.
Wifi
Een type draadloos netwerk. Technisch protocol om computerapparatuur op afstanden tot 100 meter draadloos te verbinden met elkaar en met internet. Moderne standaarden zijn onder meer Wifi 6, Wifi 6E en Wifi 7, die hogere snelheden en meer capaciteit bieden.
Windows-register
Windows-bestand waarin de essentiële instellingen van de computer zijn opgeslagen.
Wisselbestand
Een verborgen deel van de harde schijf waar Windows gegevens van programma’s en bestanden plaatst als het snellere werkgeheugen (RAM) vol is.
Wizard
Keuzehulp dat je door een reeks stappen op het scherm leidt. Zo word je bijvoorbeeld geholpen bij het wijzigen van Windows-instellingen of het juist installeren van een programma.
WPA
Wi-Fi protected access. Beveiligingssysteem voor wifinetwerken. WPA2 wordt nog veel gebruikt. WPA3 is nieuwer en biedt betere beveiliging.
WPS
Wi-Fi protected setup. Methode om een apparaat snel met wifi te verbinden, bijvoorbeeld via een knop op de router. WPS is minder veilig dan handmatig verbinden.
Zippen
Comprimeren. Bestanden worden gecomprimeerd (‘gezipt’) om ze zo min mogelijk schijfruimte in te laten nemen en zo snel mogelijk via internet te kunnen versturen. Eenmaal gearriveerd worden bestanden gedecomprimeerd (uitgepakt).
