icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Antibiotica in vlees

ESBL staat voor Extended Spectrum Beta-Lactamase. Dit enzym wordt door darmbacteriën geproduceerd en zorgt dat die bacteriën resistent worden voor bijna alle soorten antibiotica. 
Kajo Mo

Kajo Mo , Expert Voeding & Gezondheid Bijgewerkt op: 29 december 2021

Zijn ESBL-bacteriën gevaarlijk?

Zowel onschuldige als ziekmakende bacteriën kunnen het vermogen ontwikkelen om ESBL te produceren. Zo worden ze ongevoelig voor de gangbare antibiotica. Gaat het om ziekmakers, zoals salmonella of campylobacter, dan levert dat gevaren op voor mens en dier. In bepaalde gevallen kan een dergelijke bacterie leiden tot een infectie die lastig te behandelen is.

Antibiotica, die normaal gebruikt wordt, werkt dan niet meer. Alleen de antibioticasoort carbapenem, die in het ziekenhuis via een infuus moet worden toegediend, werkt dan nog. Helaas krijgen veel artsen ook te maken met mensen waarbij carbapenem niet meer werkt.

Hoe vaak komen besmettingen met ESBL voor?

Nagenoeg al het kippenvlees is met ESBL besmet. Runderbiefstuk is 13% besmet en kalfsvlees 40%. Ongeveer 5% van de mensen in Nederland draagt ESBL-bacteriën bij zich. Daar merk je op zich niets van, maar het kan ertoe leiden dat een antibioticakuur niet meer werkt.

Hoe lang blijven ESBL-bacteriën in je lichaam? Uit recent onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat zeker driekwart van de patiënten die besmet zijn met een ESBL-bacterie, minstens nog 2 maanden deze bacterie met zich meedragen. Een kwart van de dragers is er zelfs na 1 jaar nog niet van verlost. Overigens is het zo dat bacteriën die een tijd lang niet met antibiotica in aanraking komen, geleidelijk de ontwikkelde resistentie verliezen.

Waar komen ESBL-bacteriën voor?

ESBL-bacteriën kunnen aanwezig zijn in de darmen van mensen en dieren. Tijdens het slachten van dieren kunnen ESBL-bacteriën de buitenkant van het vlees besmetten. ESBL is dan ook aangetroffen bij rauw vlees zoals kip, kalkoen, rundvlees en kalfsvlees.

Er is geen reden om aan te nemen dat met ESBL besmette bacteriën ook binnenin een ei kunnen zitten. Overdracht van ESBL's gebeurt met name tussen mensen onderling. Volgens het RIVM is de kans op besmetting via vlees klein zolang er hygiënisch gewerkt wordt in de keuken en het vlees goed wordt verhit.

Onderzoeken naar ESBL

Onderzoek van het VU medisch centrum in Amsterdam naar 15 soorten winter- en zomergroenten heeft aangetoond dat ESBL-bacteriën ook in groenten kunnen voorkomen. Bij 7 monsters, 4 keer taugé, pastinaak, lente-ui en radijs, werden ESBL-bacteriën gevonden. De resultaten van dit onderzoek bevestigen eerder onderzoek dat in Frankrijk is uitgevoerd. In dit onderzoek bleek 13% van de groenten- en fruitmonsters bacteriën met ESBL te bevatten. In het Nederlandse onderzoek was dat ruim 5%.

Onderzoekers van de universiteiten in Utrecht en Wageningen hebben in 2011 vastgesteld dat ESBL-bacteriën zich verspreiden van pluimveebedrijven naar ziekenhuizen, via supermarktkippen en de consument. De bacteriën worden verder ook in het milieu (zoals het oppervlaktewater van rivieren) gevonden. Besmetting kan ook van mens tot mens plaatsvinden. Maar hoe dat gebeurt, is nog niet bekend.

Kun je nog kip, eieren en ander vlees eten, in verband met ESBL?

Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat het eten van kip, eieren en ander vlees niet veilig is. Zorg wel voor een goede hygiëne bij de bereiding van het eten.

Is biologisch vlees veiliger dan gewoon vlees?

Onderzoek wijst uit dat biologische kipfilet veel minder ESBL-bacteriën bevat dan reguliere. Biologische kipfilet (Bio-kipfilet, Scharrel, Volwaard en Onze Kip) vertoont slechts een achtste tot een vijfde van de ESBL-besmetting op kipfilet uit de intensieve kippenbedrijven. Als het om rundvlees gaat kunnen we niet concluderen dat biologisch vlees minder besmet is. Een lagere besmettingsgraad ligt voor de hand aangezien in de biologische veehouderij het gebruik van antibiotica zeer beperkt is.

Is biologische groente veiliger dan gewone groente?

Zowel in Nederlands als Frans onderzoek is ESBL aangetroffen op gewone en op biologische groente.

Speelt het probleem van ESBL alleen in Nederland?

Wereldwijd worden bacteriën tegen steeds meer soorten antibiotica resistent, doordat ze ESBL produceren. Bovendien laten verschillende studies sinds enkele jaren een toename zien van ESBL-bacteriën als veroorzaker van infecties. Deze trend is niet alleen zichtbaar in Nederland, maar in heel Europa en zelfs wereldwijd. Hoe en in welke mate antibioticagebruik bij mens en dier tot deze toename leidt, is niet goed bekend.

Tips voor hygiënisch koken

De kans om door voeding besmet te raken met ziekmakende bacteriën of met ESBL-bacteriën is naar verwachting klein. Toch kun je de kans nog kleiner maken door hygiënisch met je eten om te gaan:

  • Was je handen voor je gaat koken.
  • Was je handen als je rauw vlees hebt aangeraakt.
  • Was je handen na contact met de geopende verpakking.
  • Was messen direct na gebruik met heet water en afwasmiddel.
  • Prik niet met hetzelfde bestek in rauw vlees en daarna in gaar eten.
  • Gebruik niet dezelfde snijplank voor rauw vlees en ander voedsel, zoals groente.
  • Bak vlees door en door gaar (biefstuk mag bij uitzondering van binnen rauw blijven, de bacteriën zitten in dit geval alleen aan de buitenkant).
  • Bewaar vlees gekoeld. Dat verkleint de groei van bacteriën.
  • Was groente en fruit goed voor je het eet.
  • Verwerk geen rauwe eieren in gerechten die niet worden verhit, zoals bavarois, mousse of zelfgemaakte mayonaise.

Lees ook:

Vond je dit artikel interessant?

Blijf per e-mail op de hoogte van nieuws, acties en tips. Zo bespaar je geld, voorkom je een miskoop én weet je wat jouw rechten zijn als consument.
We gaan zorgvuldig om met je gegevens. Ben je ingelogd op onze website en heb je de personalisatie cookies geaccepteerd? Dan combineren we je klikgedrag met je persoonlijke gegevens. Zo ontvang je e-mails die zijn afgestemd op jouw interesses. Afmelden kan altijd. Lees ook onze privacyverklaring.

Nieuw & interessant

  • Openingsbeelden-Healthwashing
    1 feb.

    Claims op ongezonde producten

    Op allerlei ongezonde producten staan voedings- en gezondheidsclaims. Zoals ‘bron van vezels’ en ‘rijk aan vitamine C’. Maar koek en frisdrank zijn daarmee niet ineens gezond. Trap er niet in.
  • Alcoholetikettering winkel
    21 dec.

    Wat zit er in alcoholhoudende dranken?

    Er zit meer in alcoholhoudende dranken dan alleen alcohol. Dat staat vaak niet op het etiket, al gaat dat veranderen. De Europese Commissie wil etikettering van voedingswaardeinformatie en ingrediënten voor alcoholhoudende dranken verplicht gaan stellen. Wij bekeken nu al wat je verder met een borrel binnenkrijgt.
  • Nieuwe trends in voeding
    13 dec.

    Trends in voeding

    Dit zijn de belangrijkste voedingstrends voor de komende tijd. Zijn er voedingstrends die je beter kunt negeren? Wij zochten het uit.
  • Kruidenmix nieuws
    Nieuws | 9 dec.

    Kruidenmixen: weinig kruiden, veel goedkope vulling

    Een zakje of potje kruidenmix bevat vaak weinig kruiden en specerijen. De rest is goedkope opvulling, zoals zout, (paneer)meel, suikers of groente. Dat blijkt uit een steekproef van de Consumentenbond.