icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Zout: smaakmaker of ziekmaker?

Zout wordt aan bijna al het eten toegevoegd, door de producent of door onszelf. Maar wat is zout precies? En is te veel zout echt zo slecht voor je? 
Rosa Rolvink
Rosa Rolvink

Expert Voeding & Gezondheid

Bijgewerkt op:  22 maart 2018

01-verschillende-kleuren-zout

Zout: een veelgebruikte smaakmaker

Als we het over zout hebben bedoelen we meestal keukenzout. Dit bestaat grotendeels uit natriumchloride, een mineraal dat wordt gewonnen uit zeewater of zoutmijnen. Zout is een smaakmaker en speelt een belangrijke rol bij de bereiding en houdbaarheid van veel producten zoals brood, kaas, sojasaus en ingeblikte producten.

Zout versterkt en beïnvloedt andere smaken. Het onderdrukt bijvoorbeeld de bitterheid in producten. Daarom wordt zout ook veel gebruikt. Hoeveel zout lekker is, is heel persoonlijk. Het heeft vooral met gewenning te maken. Wennen aan een minder zoute smaak duurt gemiddeld 2 tot 4 maanden. 

Hoeveel zout per dag?

Het mineraal natrium in zout is belangrijk voor het regelen van de vochtbalans in het lichaam en de werking van de spieren. Naar schatting hebben we ongeveer 1 tot 3 gram zout per dag nodig. 85% van de Nederlanders krijgt meer zout binnen dan de maximale aanbevolen hoeveelheid van 6 gram zout per dag. De gemiddelde inname ligt tussen de 8 en 10 gram zout per dag.

Let op! Te veel zout is niet goed voor je gezondheid. Het verhoogt de bloeddruk en daarmee de kans op hart- en vaatziekten. Ook kan het slecht zijn voor je nieren en verhoogt het de kans op maagkanker en botontkalking.

Tips om minder zout te eten

  • Vergelijk in de supermarkt de etiketten en kies voor varianten die het minste zout bevatten.
  • Gebruik kruiden in plaats van zout om een gerecht op smaak te brengen. Bijvoorbeeld basilicum, bieslook of knoflook. Meer inspiratie vind je in de kruidenwijzer van het Voedingscentrum.
  • Kook met verse producten. Aan kant-en-klaar producten, zoals soepen en sauzen, wordt vaak flink wat zout toegevoegd.
  • Gebruik verse groente of diepvriesgroente. Aan blikgroente wordt vaak zout toegevoegd.
  • Probeer te wennen aan een minder zoute smaak door je zoutinname geleidelijk terug te schroeven.
  • Gebruik eventueel zoutvervangers als kaliumzout.
  • Kijk uit met gerookte producten, zoals gerookte zalm. Hier zit vaak veel zout in.

In welke producten zit zout?

Van nature zit er niet veel zout in voeding. Het wordt vaak door fabrikanten toegevoegd om producten op smaak te brengen of de houdbaarheid te verbeteren. Zo wordt zout toegevoegd aan kaas, vleeswaren, brood en gefermenteerde groente zoals zuurkool. Maar let op, ook zoete producten zoals gebak en koek kunnen meer zout bevatten dan je op basis van de smaak zou verwachten. Zo zit er in een plakje cake al snel 0,3 gram zout.

80% van de zoutinname krijgen we binnen via producten uit de winkel of horeca. 20% van het zout voegen we zelf toe bij het koken of aan tafel. De volgende voorverpakte producten bevatten vaak veel zout: kant-en-klaar maaltijden, pizza’s, soepen, sauzen en hartige snacks.

zoutgehaltes-info

Zout en jodium in brood

Aan brood wordt zout toegevoegd voor een goede structuur en smaak. Omdat we al zoveel zout binnenkrijgen, werkt de bakkerijbranche aan het stapsgewijs verlagen van het zoutgehalte. Doel is dat consumenten geleidelijk wennen aan een minder zoute smaak. Toch bleek uit onderzoek in 2016 dat veel broden van bakkerijketens zouter zijn dan toegestaan.

In brood wordt vaak bakkerszout gebruikt. Hier is jodium aan toegevoegd. Jodium zorgt ervoor dat de schildklier goed blijft functioneren. Door de verminderde populariteit van brood, en omdat sommige bakkers geen gejodeerd bakkerszout gebruiken, lopen sommige mensen risico op een tekort. Lees meer over jodium in brood en jodiumsupplementen.

Soorten zout

Er zijn verschillende soorten zout. Deze verschillen ontstaan vooral door de plaats van herkomst, de manier van winning en in hoeverre het gezuiverd (geraffineerd) is. Daarnaast zijn er zouten waar jodium aan wordt toegevoegd.

Keukenzout

Keukenzout of tafelzout is het meest gangbare zout. Nederlands keukenzout wordt gewonnen uit ondergrondse steenlagen in onder andere Groningen en Friesland. Soms wordt er ook jodium aan toegevoegd.

Natriumarm zout (met kalium)

In sommige zoutvervangers zoals LoSalt en Jozo Bewust/Light is het natrium gedeeltelijk vervangen door kalium. Kalium zit van nature al in groente en fruit en werkt bloeddrukverlagend. Aan deze zoutsoorten is vaak ook jodium toegevoegd. 

Kaliumhoudende zoutvervangers zijn gezonder dan keukenzout, maar bevatten alsnog een hoop natrium. Het zout heeft een afwijkende smaak, soms moeten mensen hier eerst aan wennen. Een nadeel van het vervangen van natriumzout door kaliumzout is dat je niet went aan een minder zoute smaak.

Kaliumzout biedt helaas ook geen uitkomst voor nierpatiënten. Mensen met nierproblemen moeten letten op alle mineralen die ze binnen krijgen. Daarom kan ook te veel kalium schadelijk zijn.

Rookzout

Echt rookzout wordt gerookt boven houtsnippers, bijvoorbeeld beukensnippers. Goedkopere varianten bestaan uit zout met rookaroma.

Himalayazout en Keltisch zeezout 

05-himalayazoutHimalaya zout wordt gewonnen uit een zoutmeer bij dit Aziatisch hooggebergte. Het bevat ijzeroxide en heeft daardoor een roze kleur.

Keltisch zeezout of 'sel gris' is zout dat wordt gewonnen uit zoutpannen in Frankrijk. Het heeft een lichtgrijze kleur.07-keltisch-zout

Voor je gezondheid zijn zoutsoorten als Himalaya zout of Keltisch zeezout niet beter of slechter dan gewoon keukenzout. Deze zoutsoorten bevatten soms wat mineralen, maar in zulke kleine hoeveelheden dat het weinig met je gezondheid doet. De mineralen zorgen er niet voor dat het natrium in zout minder schadelijk voor je is. Het is dus een slecht idee om meer zout te gaan eten om wat van deze mineralen binnen te krijgen.

Ongeraffineerd ofwel minder gezuiverd

Speciale zoutsoorten als Himalaya zout en Keltisch zeezout zijn vaak minder gezuiverd dan keukenzout. Deze soorten worden daarom ook wel ‘ongeraffineerd’ genoemd. Ongeraffineerde zouten hebben nog hun laagje mineralen, algen en een aantal zoutresistente bacteriën. De sporen van diverse mineralen, deeltjes klei en andere afzettingen geven de zoutkristallen hun kleur. Geraffineerd (gezuiverd) zout zoals keukenzout bevat geen restjes klei en nauwelijks andere mineralen dan natrium. Het is daarom wit van kleur.

Ongeraffineerde zoutsoorten kunnen iets anders smaken dan geraffineerd (gezuiverd) zout. Ook is de structuur vaak wat grover. Maar verwerkt in een gerecht merk je hier niet veel meer van.

08-div-kleuren-zout

Campagne tegen verborgen zout 

Ondanks beloftes van de levensmiddelenindustrie bevatten alledaagse levensmiddelen nog steeds onnodig veel verborgen zout. Dat kan anders! De Consumentenbond zet zich daarom actief in voor een betere productsamenstelling. Lees er meer over op de actiepagina tegen verborgen zout

Lees ook:

Iedere dag gezond

Goede voeding is belangrijk voor je gezondheid. Het helpt beschermen tegen veroudering, veelvoorkomende ziektes en overgewicht. In de winkel staat het vol met aanlokkelijke producten. Hoe maak je iedere dag een gezonde keuze? 

Slim boodschappen doen

Gezond eten 1200x800

Nieuw & interessant

  • Nieuwsbericht Actie Weet wat je eet_1200x800
    Nieuws  |  12 apr.

    Consumenten willen kleurcodering op voorkant voedselverpakkingen

    71% van de consumenten is voorstander van de invoering van een voedselkeuzelogo op de voorkant van levensmiddelen, blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond. Consumenten zijn het meest positief over voedselkeuzelogo’s die werken met verkeerslichtkleuren.
  • etiket-lezen
    22 mrt.

    De etiketregels

    Er gelden sinds 2014 strengere regels voor etiketten van levensmiddelen dan voorheen. Lees hier waar een etiket aan moet voldoen.
  • gluten vrij
    22 mrt.

    Glutenvrije producten gezonder? Zeker niet altijd!

    Glutenvrije producten zijn tegenwoordig overal volop te koop want glutenvrij is hip! Maar zijn ze dan ook gezonder? Zeker niet altijd. 
  • muesli
    26 feb.

    Ontbijtgranen, gezonde keuze of niet?

    Ontbijtgranen zijn ongekend populair en een welkom alternatief voor de boterham met kaas. Maar is het ook een verstandig ontbijt? De meeste ontbijtgranen bevatten veel suiker en zijn daarom geen goede keus.
illust-dossier-probleem-community

Praat mee!

Praat samen met andere consumenten over gezond eten, afvallen, e-nummers, vitamines, superfoods en meer.

We zijn de topics aan het ophalen...