De 'vershittificatie' van het internet: online diensten steeds slechter

Big Tech bepaalt

De techbedrijven bepalen steeds meer hoe gebruikers hun tijd, aandacht en geld besteden. De gebruiker is geen klant, maar onderdeel van een verdienmodel. Daardoor zijn digitale producten en diensten in de laatste jaren duidelijk slechter geworden. Software is moeilijker te gebruiken. Websites en apps staan vol advertenties en nepberichten. Handige functies verdwijnen of zijn alleen nog beschikbaar als je extra betaalt via een abonnement. Een proces dat ook wel 'vershittificatie' van het internet wordt genoemd.

Lokken en uitbuiten: vershittificatie

Vershittificatie is een bewuste strategie om zoveel mogelijk winst te maken ten koste van gebruikers en zakelijke klanten.

• Eerst trekt een bedrijf gebruikers aan met een waardevolle dienst, vaak 'gratis' of tegen een hele lage prijs. Het doel is om snel te groeien en de groep gebruikers zo groot mogelijk te maken.
• Vervolgens gebruikt het bedrijf het grote aantal gebruikers om zakelijke klanten aan te trekken. De dienst of het platform wordt geleidelijk aangepast om de zakelijke markt te bedienen. Dit gaat ten koste van de gebruikerservaring. Maar gebruikers zitten in dit stadium al zo vast in het gebruik van de dienst, dat overstappen naar de concurrent lastig is. 
• Gebruikersdata van de grote groep klanten zijn interessant voor andere bedrijven, bijvoorbeeld voor adverteerders. Die worden nog eens extra gelokt met bijvoorbeeld tijdelijk meer bereik of met overdreven cijfers van kliks of views. Een zakelijk spel waarin de gebruiker en zijn wensen weinig aandacht meer krijgen.

Slechte marktwerking

Vershittificatie is het gevolg van een slecht functionerende markt. Een klein aantal techbedrijven heeft zoveel macht gekregen, dat ze hun gang kunnen gaan zonder dat daar consequenties aan verbonden zijn.

Gebruikers zitten vaak vast aan het gebruik van een dienst, er is weinig concurrentie en beleidsmakers en toezichthouders zijn niet in staat of terughoudend om op te treden. In de praktijk heeft een handvol technologiebedrijven de macht en weinig te vrezen.

Wat gaat er mis?

Onze Noorse collega's deden onderzoek naar veelgebruikte platforms voor online diensten. Ze zetten per platform op rij wat er misgaat. En dat is nogal wat. Denk aan minder privacy en minder mogelijkheden, manipulatie van zoekresultaten, prijsopdrijving, onnodig lastig maken om instellingen aan te passen, of bepaalde opties helemaal weglaten, enzovoort enzovoort.

Het kán anders

Er zijn al wetten en regels die vershittificatie kunnen tegengaan. Maar die moeten beter worden toegepast. Het is mogelijk om de digitale wereld te verbeteren, maar daarvoor moet de macht eerlijker worden verdeeld tussen consumenten, grote techbedrijven en andere aanbieders.

De strijd om een beter internet is ook een strijd voor innovatie. Grote techbedrijven kunnen hun gang gaan, omdat er weinig concurrentie is. Als hun macht kleiner wordt, krijgen nieuwe en innovatieve bedrijven meer ruimte om te groeien. Dat vraagt om duidelijke keuzes van de overheid en strenge handhaving van de regels.

Wat moet er gebeuren?

1. Geef consumenten meer macht
Mensen moeten zelf kunnen bepalen hoe zij hun digitale producten gebruiken. Het moet makkelijk zijn om over te stappen naar een andere aanbieder. Ook moeten mensen hun diensten kunnen aanpassen aan hun eigen wensen.

2. Verminder afhankelijkheid van Big Tech
Er moet meer concurrentie komen op digitale markten naast de grote techbedrijven. Technologie moet open zijn en goed kunnen samenwerken met andere systemen. De overheid kan helpen door bewust te kiezen voor alternatieven bij de inkoop van digitale diensten.

3. Handhaaf bestaande wetten strenger
Wetten zorgen voor eerlijke concurrentie en bescherming van consumenten. Als regels niet goed worden gehandhaafd, kunnen grote techbedrijven doorgaan met schadelijke praktijken. Dat gaat ten koste van keuzevrijheid, kwaliteit en innovatie.