Verantwoord geproduceerde kleding? Die claim zegt vaak niks

Mooie praatjes

Veel modeketens en kledingmerken doen zich in hun marketing en communicatie voor als sociaal verantwoordelijk. Ze spelen daarmee in op de groeiende zorgen van consumenten over mensenrechten en arbeidsomstandigheden. 

We Fashion maakt bijvoorbeeld reclame met de slogan 'We care'. Ook Nike presenteert zich als merk dat mensenrechten centraal stelt. Maar beide merken kunnen niet hard maken dat hun kleding zonder dwangarbeid wordt gemaakt. En bij Puma's 'verantwoorde leren producten' zijn werknemers in India blootgesteld aan giftige chemicaliën. Bij deze bedrijven is sprake van social washing: mooie praatjes, maar in de praktijk is er wél sprake is van bijvoorbeeld slechte werkomstandigheden en dwangarbeid.

Onderzoek naar social washing

SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) en SKC (Schone Kleren Campagne) deden samen met ons onderzoek naar social washing. 

• We bekeken wat modeketens en kledingmerken beweren over hun sociale verantwoordelijkheid op sociale media, in hun winkels, op hun websites en in hun duurzaamheidsverslagen.
• We toetsten deze claims aan de realiteit.
• De realiteit is gebaseerd op onderzoeken van ngo's (niet-gouvermentele organisaties) zonder winstoogmerk, Zij doen onderzoek naar mensenrechten en arbeidsomstandigheden en staan los van overheid en bedrijfsleven.

We bekeken zo'n 80 kledingmerken. Over de 8 kledingmerken die het duidelijkst aan social washing doen, schreven we een rapport. Met het rapport willen we het probleem duidelijk maken aan toezichthouder ACM (de Autoriteit Consument & Markt).

WE, Puma en Nike verdacht van social washing

Een aantal voorbeelden die SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) en SKC (Schone Kleren Campagne) zagen tijdens het onderzoek:

Commerciële audits als ‘bewijs’

Veel kledingmerken gebruiken commerciële audits als onderbouwing voor hun claims. Bij een audit wordt gecontroleerd of een leverancier of fabrikant zich aan de normen op het gebied van arbeidsomstandigheden houdt.

In de afgelopen jaren zijn er ernstige misstanden ontdekt in fabrieken die eerder door commerciële audits waren 'goedgekeurd'. Er spelen verschillende problemen bij dit soort audits:

• Kledingmerken betalen vaak zelf voor deze audits die een commercieel bedrijf uitvoert. Dat wekt de schijn dat de audits niet onafhankelijk zijn. Beide partijen zijn gebaat bij positieve uitkomsten.
• De audits worden vaak vooraf aangekondigd. Zo krijgen fabrikanten de tijd om problemen te verhullen.
• Auditors apreken vaak niet met alle werknemers. En soms spreken ze helemaal geen medewerkers.
• Auditrapporten zijn niet openbaar. Daardoor is er weinig transparantie. Het publiek kan de uitkomsten niet controleren en ziet niet of misstanden worden aangepakt.

Toezicht en handhaving blijven achter

Voor duurzaamheidsclaims bestaat een leidraad van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Die geldt ook voor claims over arbeidsomstandigheden. Bedrijven moeten hun claims concreet maken en onderbouwen met feiten. De ACM heeft al veel ondernemingen aangesproken op greenwashing, maar op social washing nog nauwelijks.

Het beste zou zijn als bedrijven helemaal geen commerciële audits meer mogen gebruiken om hun sociale verantwoordelijkheid aan te tonen. Als tussenstap willen we dat kledingmerken in ieder geval verplicht worden om de auditrapporten openbaar te maken. De informatie in zo'n audit is dan niet langer geheim en controleerbaar. Dat kan de kwaliteit ervan verbeteren.

Wat kun je zelf doen?

Wil je weten of de kleding die je koopt sociaal verantwoord gemaakt is? Op dit moment is dat als consument eigenlijk niet of nauwelijks te checken. Als de audits openbaar zouden zijn, kan het wel. Maar dan moet de kwaliteit ervan sterk verbeteren. Schone Kleren Campagne geeft tips wat je wel kunt doen.