! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Nieuwe bronnen van eiwitten

De tijd dat vooral tofu en tempé het plantaardige antwoord waren op vlees is allang voorbij. Tegenwoordig is het aanbod van eiwitalternatieven enorm. Er komen in hoog tempo nieuwe producten bij. Deze alternatieve eiwitbronnen worden ook wel ‘nieuwe eiwitten’ genoemd. Deze producten zijn op basis van peulvruchten, algen, zeewier, insecten en in de toekomst ook kweekvlees.
Karin Pop

Karin Pop , Expert Woning & Huishouden Bijgewerkt op: 11 juni 2021

Waar worden vleesvervangers van gemaakt?

De meeste vleesvervangers worden gemaakt van peulvruchten, waaronder soja. Er zijn ook vleesvervangers op basis van wieren en algen. Andere nieuwe eiwitbronnen zijn van dierlijke oorsprong, zoals insecten en kweekvlees.

Benieuwd hoe vleesvervangers gemaakt worden? Bekijk dan onze video in een vleesvervangersfabriek.

Peulvruchten

Onder peulvruchten vallen allerlei soorten bonen, linzen, erwten en lupine. Je kunt ze direct gebruiken als vervanger voor vlees en ook verwerkt in bijvoorbeeld pasta, een vegetarische burger van soja, of falafel van kikkererwten. Peulvruchten zijn rijk aan eiwit, vitamine B1 en ijzer.

Insecten

meelwormenIn veel landen worden er insecten gegeten, zoals sprinkhanen en meelwormen. In Nederland is het niet gangbaar, maar wel mogelijk. Er worden bijvoorbeeld ook insectenburgers verkocht.

Afhankelijk van de soort eet je insecten als larf, pop of volgroeid insect. Ze zijn rijk aan eiwit, ijzer en soms vitamine B1 en B12. Insecten eet je in z’n geheel, vaak gedroogd.

Algen

algenDit zijn eencellige wieren, ook wel fytoplankton genoemd. Bekende soorten zijn spirulina (zoutwateralg) en chlorella (zoetwateralg). Deze soorten bevatten ook ijzer en vitamine B1.

Algen zijn alleen in gedroogde vorm verteerbaar en daarom vaak als poeder te koop. Je kunt dit verwerken in bijvoorbeeld een smoothie. Algen zijn rijk aan eiwitten en visvetzuren.

Zeewieren

zeewierZeewieren zijn zeeplanten. Ze groeien dus in zout water. Er zijn wel 500 eetbare soorten, traditioneel veel gegeten in China, Japan en Korea.

Er zijn bruinwieren (zoals kombu/kelk), roodwieren (zoals dulse) en blauwgroenwieren (zoals zeesla). Ze zijn zowel vers als gedroogd verkrijgbaar.  Zeewieren zijn rijk aan ijzer en bepaalde soorten zijn ook rijk aan ewit.

Lees ook onze eerste indruk van zeewierpasta.

Kweekvlees

Kweekvlees wordt gemaakt in een laboratorium. Hierbij groeien dierlijke stamcellen uit tot spiercellen. De eerste gekweekte hamburger is in 2013 gepresenteerd door een Maastrichtse hoogleraar.

Maar voordat zulke burgers te koop zijn, is er nog meer ontwikkeling nodig. Daarom is kweekvlees nu nog niet verkrijgbaar. De Tweede Kamer stemde in 2020 nog voor stimulering van deze branche. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zal kweekvlees moeten testen, voordat het wordt verkocht.

Hoeveel duurzamer zijn vleesvervangers?  

Vlees vervangen door nieuwe eiwitten zoals peulvruchten of zeewier is duurzamer. Maar hoeveel duurzamer precies? Om die vraag te beantwoorden vergeleken we in 2017:

  • vegetarisch gehakt met half-om-half gehakt
  • vegetarische hamburgers met runderhamburgers
  • vegetarische kipstukjes met stukjes kipfilet
  • vegetarische worstjes met varkensworstjes

Hamburgers

Runderhamburgers blijken de grootste milieudruk te hebben. Het verschil met de vegetarische hamburgers is aanzienlijk, zoals in de onderstaande tabel te zien is. Het vervangen van een runderhamburger door een vegetarische variant levert dus veel milieuwinst op.

Kipstukjes

Het verschil in duurzaamheid tussen de vegetarische kipstukjes en stukjes kipfilet is kleiner dan bij de andere onderzochte producten. Dit komt doordat kippen het voer efficiënter omzetten in vlees dan bijvoorbeeld koeien of varkens. Toch levert het vervangen van kip door een vegetarische variant nog steeds ruim een halvering van de milieu-impact op.

Lupineworstjes

Van alle onderzochte vleesvervangers bleken worstjes van Lidl op basis van lupine het minst duurzaam. Dit komt mede doordat deze worstjes naast lupine ook dierlijke ingrediënten zoals kaas en kippeneiwit bevatten. Deze dierlijke ingrediënten zorgen voor een hogere milieulast. 

Grafiek-klimaatverandering-van-vlees-en-vleesvervangers

Meer informatie lees je in ons onderzoek ' Alternatieven voor vlees

Belangrijkste duurzaamheidsaspecten

Bij de productie van vlees en vleesvervangers hebben de volgende 3 factoren effect op het milieu:

  • Uitstoot van broeikasgassen
  • Grondgebruik
  • Waterverbruik

Voor de productie, het verpakken en het vervoer van voeding is een hoop energie nodig (gebruik van tractoren, verwerking, vervoer, koeling, enzovoort). Al deze processen veroorzaken uitstoot van CO2 (koolstofdioxide). Dit is belastend voor het milieu. Daarnaast leggen deze processen veel druk op het grondgebruik en waterverbruik.

Lees verder over duurzaam eten.

Uitstoot van broeikasgassen

Bij de productie van vlees is de uitstoot van broeikasgassen hoger dan bij de productie van vleesvervangers. Dit geldt vooral voor rundvlees. Koeien produceren namelijk tijdens de spijsvertering grote hoeveelheden methaan, wat een sterk broeikasgas is.

Grondgebruik

Vlees heeft een hoge milieudruk. Er is een hoop grond nodig om het veevoer te verbouwen om deze dieren te voeden. Voor een kilo rundvlees moet meer voer verbouwd worden dan voor een kilo varkensvlees of kip. Producten zoals rundergehakt en runderburgers zijn daardoor milieubelastender dan producten van varkensvlees of kip.   

Sojateelt en ontbossing

De teelt van soja zorgt vooral in Zuid-Amerika voor veel problemen. Met name door ontbossing. Een groot gedeelte van de soja wordt gebruikt voor veevoer. Ook veel vleesvervangers worden op basis van soja gemaakt. Niet-biologische soja is veelal genetisch gemodificeerd.

Meer informatie over soja lees je op de website van Milieu Centraal.

ontbossing-oerwoud

Waterverbruik

Bij het verbouwen van gewassen is er naast regenwater ook veel drinkwater nodig voor de irrigatie. Voor de productie van vlees is veel meer water nodig dan bij vegetarische producten.

Dieren eten tijdens hun leven veevoer. Bij het verbouwen van die gewassen wordt een aanzienlijke hoeveelheid water gebruikt. Dit water wordt efficiënter gebruikt als mensen deze gewassen zelf zouden opeten.

Vleesvervangers van de toekomst

Voor de productie van algen, insecten en kweekvlees is nauwelijks landbouwgrond nodig. Ook kost het minder (schoon) water dan bij de productie van vlees nodig is.

Ten slotte is ontbossing ook geen issue bij deze nieuwe eiwitten. Klinkt ideaal. Maar het is lastig om uitspraken te doen over de precieze milieuwinst die dit kan opleveren. De productie vindt namelijk nog op kleine schaal plaats en is dus nog niet erg efficiënt is.

Koken met nieuwe eiwitten

Met gehakt weet iedereen wel raad, maar wat doe je met algen, wieren of insecten? Hieronder een paar smakelijke recepten. 

Klik op de afbeeldingen voor een vergroting (pdf)

Bonenburger

Basis recept bonenburger

Hartige insectenschijven

Recept-Hartige-insectenschijven

Hartige insectentaart

Recept Hartige insectentaart

Creamy spirulina sauce

Recept Creamy spirulina sauce

Pannenkoek met algen en zeewier

Recept-zeewier-spekpannekoek

 

Lees ook: