Zonnepanelen worden ook wel zonnecellen of PV-cellen (photovoltaic cells) genoemd. Het zijn de blauwachtige panelen waarmee energie uit zonlicht wordt omgezet in elektrische energie. Zonnepanelen zijn er in allerlei schaalgroottes en toepassingen, bijvoorbeeld bij parkeermeters en matrixborden langs de weg. Wij gaan in op het gebruik van zonnepanelen als particuliere stroomvoorziening op woningen.

Hoe zonnepanelen werken

Zonnepanelen bestaan uit siliciumplaten die licht omzetten in elektrische stroom. Door gebruik van halfgeleiders ontstaat een gelijkspanning van ongeveer 0,5 volt. Door verschillende cellen met elkaar te verbinden, wordt de spanning opgevoerd tot zo'n 24 volt. Een omvormer zorgt er voor dat dit wordt omgevormd naar 230 volt wisselstroom. (Bron illustratie: Milieudienst IJmond)

Stroom teruggeven

Alle opgewekte zonnestroom gaat via een stekker tussen de omvormer en het stopcontact naar het elektriciteitsnet. De stroom die je niet verbruikt, wordt teruggegeven aan het elektriciteitsnet. De elektriciteitsmeter loopt dan dus terug. Op deze manier gaat de opgewekte zonnestroom nooit verloren, kun je extra besparen op je stroomrekening en hoef je met zonnepanelen nooit bang te zijn om zonder stroom komen te zitten als het bewolkt of donker is.

Energieopbrengst van zonnepanelen

Het vermogen van zonnepanelen wordt uitgedrukt in watt-piek (Wp). Dat is het vermogen dat bij optimale zoninstraling - dus recht onder de zon bij helder weer midden op de dag - zou kunnen worden opgewekt. In Nederland wordt ervan uitgegaan dat de jaaropbrengst in kWh van een zonnepaneel ongeveer 0,7 tot 0,9 keer het piekvermogen is. De populairste zonnepanelen hebben een piekvermogen van zo'n 230-240 Wp. Per stuk leveren deze zonnepanelen dus zo'n 190 kWh aan energie per jaar.

Subsidie op zonnepanelen 

De rijksoverheid geeft tot eind 2013 subsidie op zonnepanelen. Sommige gemeenten en provincies geven ook subsidie.
Kijk op www.energiesubsidiewijzer.nl om te zien of dat voor jouw gemeente ook geldt.

Dak geschikt?

Eerst moet je weten of je dak geschikt is voor zonnepanelen. Heeft je dak de juiste ligging ten opzichte van de zon, hoe is de hoek van het dak, hoe groot is het dak, is er schaduw?

Er zijn modules op internet waarmee je daar een eerste idee over kunt krijgen:

• Advies op maat - Milieu Centraal (onafhankelijke informatie over milieu en energie).
• Greenem (zonnepanelenvergelijker; geeft een lijst met aanbieders van zonnepanelen).
• Comparemysolar (zonnepanelenvergelijker; geeft een lijst met aanbieders van zonnepanelen).
• Zonatlas - Klimaatverbond Nederland (lokale overheden die samenwerken op het gebied van klimaatbeleid).
• Ook sommige aanbieders van zonnepanelen, zoals collectieve inkoopacties en energieleveranciers, hebben modules op hun site.

Het overzicht is niet uitputtend en we hebben de modules niet uitgebreid onderzocht. Wel zagen we dat je met het invoeren van dezelfde gegevens verschillende uitkomsten kunt krijgen. We raden daarom aan om er een paar in te vullen en de uitkomsten met elkaar te vergelijken. En vervolgens een installateur of zonnepanelenaanbieder de situatie ter plekke te laten bekijken.

Stand van de zon en plaatsingshoek

De zonnepanelen of -collectoren moeten zodanig worden gericht dat ze zo veel en zo lang mogelijk zonlicht opvangen. Daarbij moet je rekening houden met de bewegingen van de zon gedurende een etmaal en met de stand van de zon door de seizoenen heen: in de winter staat de zon veel lager dan in de zomer. 

Daarnaast is de hellingshoek ten opzichte van het dak van belang. Rekening houdend met de stand van de zon is voor zonnepanelen een opstelling in een hoek van 36° ten opzichte van het horizontale vlak en 5° westelijk ten opzichte van het zuiden optimaal. Een opstelling met een steilere hoek (let dus op schuine daken!) of meer op het westen of oosten gericht, kan tot 15% minder rendement opbrengen.

Ook hoeveel en hoe vaak de zonnepanelen in de schaduw liggen en hoeveel zonuren er gemiddeld zijn op de plek waar de woning staat, kan verschil maken in het rendement.  

Benodigde ruimte voor zonnepanelen

Op een schuin dak kunnen zonnepanelen tegen elkaar aan worden gelegd, wat betekent dat een vierkante meter zonnepaneel ook ongeveer een vierkante meter schuin dak in beslag neemt. Bij een plat dak moet er wat ruimte tussen de zonnepanelen in zitten om te voorkomen dat de zonnepanelen in elkaars schaduw komen te liggen. Hierdoor heb je op een plat dak meer ruimte nodig dan op een schuin dak. Reken per vierkante meter paneel ongeveer 2,5 vierkante meter dak.  

Vergunningen voor zonnepanelen nodig?

Met de huidige Woningwet is het vaak niet nodig om voor zonnepanelen of zonnecollectoren een bouwvergunning - tegenwoordig heet dat een Omgevingsvergunning - aan te vragen, zolang de installatie aan een paar voorwaarden voldoet. Op een rijksmonument of in een beschermd dorps- of stadsgezicht mogen geen zonnepanelen worden geplaatst. De gemeente kan je vertellen of er voor jouw woning bijzondere voorwaarden gelden.

Zonnepanelen installeren

De meeste consumenten laten zonnepanelen door een vakman installeren. Sinds medio 2013 bestaat er een keurmerk voor installateurs van zonnepanelen: Zonnekeur-installateur. Omdat het keurmerk nieuw is, zijn er nog niet zoveel installateurs die het hebben. Verwacht wordt dat het aantal gecertificeerde installateurs in de tweede helft van 2013 toeneemt.

Je kunt zonnepanelen ook zelf installeren. Er zijn zelfinstallatiepakketten verkrijgbaar waarin al het benodigde materiaal zit. Ook als je de installatie niet zelf uitvoert, is het raadzaam om voor de aanschaf na te denken over de installatie:

• waar moeten de panelen komen te liggen;
• hoeveel zonnepanelen passen er op de beschikbare ruimte;
• hoe gaat de installatie eruit zien van het dak tot aan binnenshuis?

Voor huishoudelijk gebruik is meestal een installatie nodig met meer dan 600 Watt piekvermogen. Hiervoor moeten vaak een of meer aparte groepen in de meterkast worden geïnstalleerd. Dit moet door een elektriciën gebeuren.

Zonnepanelen kopen

Een goed startpunt voor de aanschaf van zonnepanelen is de branchevereniging Holland Solar. Op www.hollandsolar.nl staat een overzicht van aangesloten verkopers. Let er op dat ze leveren aan particulieren en kijk of ze alleen dakpanelen leveren of complete installaties voor monteur of doe-het-zelver. De richtprijzen verschillen; dus vraag meerdere offertes op.

Op de website van Milieu Centraal staat meer informatie over het kiezen en plaatsen van zonnepanelen.

Geschikte energiemeter nodig

De meter in je meterkast moet kunnen 'salderen'. Als dat niet het geval is, heb je alleen profijt van je zonnepanelen voor de stroom die je direct gebruikt. Alle teruggeleverde stroom doe je dan cadeau aan de energieleverancier. Het is dus belangrijk om na te gaan of je een goede energiemeter hebt. Geschikt zijn:

• een analoge meter met een wieltje (Ferrarismeter) dat ook terug kan lopen (salderen);
• een digitale meter die terug kan lopen (salderen), maar geen gescheiden telwerken heeft voor afgenomen en teruggeleverde stroom;
• een meter met gescheiden telwerken voor afgenomen en teruggeleverde stroom. Dit kan een 'slimme' meter zijn, maar dat hoeft niet.

Verwacht je in een jaar per saldo meer te gaan opwekken dan je gebruikt, dan is een meter van de laatste categorie de beste optie. De andere meters problemen kunnen dan opleveren bij het verrekenen.

Als je twijfelt over je meter, kun je het best contact opnemen met de netbeheerder. Maar wees alert: de netbeheerder zegt misschien dat je een slimme meter nodig hebt, terwijl dit niet het geval is. Als je 'ouderwetse' Ferrarismeter terugloopt en je per saldo niet meer gaat opwekken dan je verbruikt, dan is deze prima. Je mag een slimme meter weigeren.

Het is altijd verstandig - om problemen te voorkomen - om zowel je energieleverancier als je netbeheerder te informeren dat je stroom gaat terugleveren op het moment dat je zonnepanelen installeert.

Toen er SDE-subsidie was moest je ook een 'bruto-productiemeter' hebben, om over alle geproduceerde stroom subsidie te krijgen. Deze meter registreert ook de stroom die je opwekt maar meteen zelf verbruikt. Voor salderen is zo'n meter niet nodig. Als je precies wilt weten wat de opbrengst van je panelen is wel.

Het plaatsen van een bruto-productiemeter kost zo'n €100. Daarnaast betaal je ongeveer €30 per jaar aan meterhuur aan de netbeheerder. Er zijn ook andere monitoringssystemen die de opbrengst van je zonnepanelen bijhouden, zonder jaarlijks huurbedrag. Vraag hiernaar bij de installateur.

Lees ook over terugleveren van energie en je energierekening.