Malafide adverteerders hebben vrij spel

Onlinefraude is wereldwijd een steeds groter probleem. Ook veel Nederlanders zijn de dupe. Het CBS meldt dat in 2025 1,5 miljoen personen slachtoffer werden van onlinefraude.

De schade varieert: van enkele tientjes voor een paar gympen die nooit bezorgd worden door een nepwebshop. Tot duizenden euro’s, bijvoorbeeld bij bankhelpdeskfraude of beleggingsfraude.

Online advertenties zijn een belangrijk middel voor fraudeurs om mensen in de val te lokken. Wij ontdekten in 2024 dat 71% van de nepwebshops adverteert op Facebook en Instagram.

Meldsysteem verplicht

Sinds de Europese Digital Services Act (DSA) moeten de grote onlineplatforms een meldsysteem hebben voor malafide advertenties. Elke gebruiker van het platform moet valse advertenties makkelijk kunnen melden. En daar moet een serieuze reactie op volgen.

Bovendien moeten de platforms jaarlijks onderzoek doen naar ‘systeemrisico’s’. Dat zijn risico's die een heel systeem kunnen ontregelen of laten vastlopen. Klachten van consumenten zijn hierbij belangrijke signalen. Vervolgens moeten de platforms passende maatregelen nemen om consumenten te beschermen.

Regels niet gevolgd 

Ondank alle regelgeving zien consumenten nog steeds veel malafide advertenties. Dat is het logische gevolg van het feit dat de platforms de regels niet volgen. Dat is de belangrijkste conclusie van een een nieuw groot onderzoek van 13 Europese consumentenorganisaties. De Consumentenbond nam ook deel aan het onderzoek.

De resultaten zijn op 21 mei gepubliceerd in het rapport 'Sponsored by Scammers'.   

Crypto en fast cash

Volgens het rapport gaat het al mis bij het meldsysteem om illegale boodschappen te rapporteren.

De onderzoekers rapporteerden tussen december en maart in totaal bijna 900 illegale advertenties. Het ging om reclame voor allerlei financiële diensten op de advertentieplatforms van Google, Meta en TikTok.

De advertenties waren voor kortlopende leningen met hoge kosten, crypto-leningen, overdreven investeringsbeloften. Maar ook voor financiële diensten van niet-geregistreerde aanbieders. Zulke advertenties kunnen consumenten misleiden, vooral kwetsbare mensen met geldproblemen.

Hieronder staan 2 van de 52 Nederlandse advertenties die de Consumentenbond rapporteerde. 

893 advertenties gemeld

De tientallen betrokken onderzoekers meldden alles bij elkaar 893 advertenties als ‘illegale content’: 

• Meta: 503 advertenties.
• TikTok: 360 advertenties.
• Google: 30 advertenties.

Slechts 27% verwijderd

De uitkomst van de steekproef viel tegen. Slechts 243 advertenties (27%) werden verwijderd als gevolg van de melding.

• Meta verwijderde 146 van 503 gemelde advertenties (29%), wees 216 meldingen af en negeerde er 90. 
• TikTok verwijderde 79 van 360 advertenties (22%), wees 74 meldingen af en negeerde er 73. In 134 gevallen zei TikTok dat de advertentie al vóór beoordeling was verwijderd.
• Google verwijderde 18 van 30 gemelde advertenties (60%), wees 7 meldingen af en negeerde er 5. 

Fraudeurs blijven lang actief

Een belangrijke uitkomst is ook dat fraudeurs vaak lang actief blijven. Zelfs nadat meerdere van hun advertenties zijn gemeld.

Gebrekkige communicatie

Een andere bevinding is dat platforms gebrekkig communiceren met personen die klagen. Platforms vragen soms onnodig veel informatie en geven automatische of vage antwoorden. Ze motiveren beslissingen onvoldoende en behandelen vergelijkbare advertenties niet altijd op dezelfde manier. 

Platforms schenden DSA

De platforms schenden door alle tekortkomingen op verschillende punten de Europese 'platformwet' DSA:

Oproep aan toezichthouders

De Europese Commissie houdt toezicht op de grootste onlineplatforms. Dat doet het samen met nationale toezichthouders. In Nederland is dat de Autoriteit Consument en Markt. We vragen de toezichthouders het onderzoeksrapport te bestuderen en een aantal stappen te zetten:

• Onderzoek de naleving van de DSA door Meta, TikTok en Google. Kijk vooral naar de maatregelen die de platforms hebben genomen om scam-ads terug te dringen.
• Geef Meta, TikTok en Google de opdracht hun platforms beter te laten voldoen aan de DSA.
• Leg boetes en dwangsommen op, waar nodig, bij voortdurende niet-naleving.
• Geef consumentenorganisaties en andere belanghebbenden ook een rol. Ze moeten de mogelijkheid krijgen te reageren op verbeterplannen van de platforms.