icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Zonnebrand en het milieu

Zonnebrand is essentieel in de bescherming van onze huid tegen schadelijke gevolgen van de zon. Maar er is ook een keerzijde. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat ingrediënten die in zonnebrand voor kunnen komen een nadelig effect kunnen hebben op het dierlijk leven in de zee.

Gepubliceerd op:8 mei 2020

Veilig zonnen milieu

Sommige UV filters en andere ingredienten in zonnebrand kunnen invloed hebben op het leven in zee. Zo kunnen ze de groei van plankton beperken, kunnen ze koraal bleken en kunnen ze giftig zijn voor de kleinste zeedieren. Ze kunnen zich ook opstapelen in de voedselketen. 

WAARSCHUWING: Ophouden met smeren is niet de oplossing. Zonnebrand is echt cruciaal om ons te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van zonnestralen.

    Wat kan er beter?

    Uit onze analyse blijkt dat fabrikanten wel ándere keuzes kunnen maken in de ingrediënten die ze toepassen. Er zijn merken die hier heel bewust mee bezig zijn en er zijn merken die op dit vlak nog veel kunnen verbeteren. Als consument kun je hier rekening mee houden bij de keuze voor een zonnebrandmiddel.

    Hoe verschillende producten scoren voor milieuimpact vind je in onze testen van zonnebrandmiddelen met SPF30 en zonnebrandmiddelen met SPF50 of 50+.

    Gelukkig is van veel stoffen in zonnebrandmiddel onderzocht wat de impact op het milieu is. Maar er zijn ook nog onduidelijkheden in de wetenschappelijke kennis, dus we blijven de ontwikkelingen goed volgen. Met de kennis van nu hebben we een milieuscore toegevoegd aan onze test waarbij we de ingrediënten verdeeld hebben in 2 groepen: 

    • UV-filters
    • andere ingrediënten

      UV filters

      Er zijn 2 soorten UV filters:

      Chemische filters
      Deze filters nemen de zonnestralen op. Ze worden ook wel organische filters genoemd. Veelvoorkomend zijn octylcrylene, octinoxate en oxybenzone.

      Fysische filters
      Deze filters beschermen door de zonnestralen te blokkeren of te reflecteren. Ze worden ook anorganische filters genoemd. Hiervan zijn er slechts 2 toegestaan: titaniumdioxide en zinkoxide.

      Zijn UV filters schadelijk? 

      Fysische filters hebben de reputatie dat ze 'natuurlijk(er)' zijn omdat ze van mineralen gemaakt worden. Dat wil echter niet zeggen dat ze geen probleem zijn voor het milieu en beide soorten filters kunnen een gevaar vormen voor het zeeleven. 

      Fysische filters blokkeren zowel UVA als UVB omdat de mineralen een hoge reflectie index hebben. Er zijn 2 fysische filters toegestaan:

      • titaniumdioxide
      • zinkoxide

      Deze reageren (in nano vorm) met de ultraviolette straling van de zon en transformeren deels in een nieuwe stof; te weten waterstofperoxide (H2O2). H2O2 is giftig voor phytoplankton (de basis van de voedselketen) en voor veel vissen. Deze filters worden vaak in nano-vorm gebruikt, omdat de producten dan beter te smeren zijn. Maar die hele kleine deeltjes kunnen ook doodringen in verschillende levensvormen en in sommige gevallen opstapelen en neerslaan.   

      Verschillende chemische filters hebben weer andere nadelen; ze kunnen een voedingsbodem vormen voor virussen die het koraal aantasten en werken daarmee het bleken van koraal in de hand. Dit fenomeen treedt op wanneer koraal zijn algen verliest waarmee het in een speciale balans samenleeft en waaraan ze voedsel onttrekken. Oxybenzone, kan niet alleen koraal doden maar ook het DNA beschadigien van volwassen koraal of van nieuw koraal aanpassen waardoor het niet meer goed kan ontwikkelen. 

      Daarnaast draagt de opwarming van de aarde ook bij aan de schade aan het koraal en zeeleven in het algemeen. Maar het effect van zonnebrand verschilt in die zin dat het steriele, vervormde 'zombie riffen' creëert waar veel leven niet meer mogelijk is. 

      Welke UV filters zijn toegestaan?

      In de regelgeving van de EU voor cosmetica (Regulation EC 1223/2009 annex VI ) staat vermeld welke UV filters zijn toegestaan. Daar staan 31 filters op, waaronder twee nano varianten. Van deze lijst worden er 15 het meest gebruikt. Van deze filters mag doorgaans 5-10% in een zonnebrand gebruikt worden. Voor zink- en titanium oxide geldt 25%.

      De EU regelgeving kijkt hierbij naar de veiligheid met gebruik voor de mens en niet het milieu. Kijkend naar de impact op het milieu heeft alleen het Northern Swan Ecolabel een lijst van UV-filters die duurzaam zijn en zijn toegestaan om het label te verkrijgen.  

      Andere ingrediënten

      De samenstelling van een zonnebrand is ongeveer het onderstaande: 

      Basis
      De basis van een zonnebrand kan bestaan uit olien, waxes en alcoholen voor crème en sprays en alcoholen voor een gel en olie. Dit is 60-70% van de formule. 

      UV filters
      25-40% is mix van UV filters. Welke en hoeveel is afhankelijk van de formule (creme, olie, etc) en SPF.

      Hulpstoffen

      Dan zit er nog van alles in zodat het product prettig te gebruiken is:

      • Bevochtigers (glycerin, propylene glycol),
      • Emulgators voor het beter mengen van stoffen (PEG, glyceryl stearate),
      • Filming (PVP copolymer)
      • Verdikkers (xantham gum, carbomer).
      • Chelaatvormers
        Die zorgen ervoor dat 'de boel bij elkaar gehouden wordt'. Stoffen die EDTA bevatten zijn chelaatvormers. In water lossen ze langzaam op en breken ze langzaam af. Ze kunnen op de langere termijn toxisch zijn. Ze zijn niet toegestaan bij het Ecolabel EU en Nordic Swan.

      Parfum, conserveringsmiddelen en kleurstoffen zijn elk goed voor zo’n 2%.

      • Sommige conserveringsmiddelen en antimicrobiële stoffen kunnen giftig zijn voor het leven in het water, algen en vissen. Ecolabel EU en Nordic Swan verbieden het gebruik van BHT, BHA, parabenen, formaldehyde releasers en triclosan.
      • Sommige van de 26 allergenen in parfum (bijvoorbeeld: citronellol geraniol, limoneen, buthylfenyl methylpropional) kunnen bioaccumuleren en kunnen giftig zijn voor algen of vissen. Gebruik er van is gereguleerd in de Cosmetic richtlijn van de EU en gebruik ervan wordt beperkt door EU Ecolabel en de Nordic Swan.

      Sommige landen hebben een verbod op ingrediënten 

      Verschillende landen hebben een verbod ingesteld op zonnebrandmiddelen die bepaalde ingredienten bevatten:  

      • Palau (eiland bij Indonesië en Papua New Guinea) verbiedt vanaf 2020 zonnebrand die ingrediënten bevat waarvan is vastgesteld dat ze koraal leven bleken en schade toe brengen: onder andere: oxybenzone, octocrylene en 4-methyl-benzylidene camphor.
      • Hawaii verbiedt vanaf 2021 de filters oxybenzone and octinoxate omdat ze koraal bleken.

      Wanneer je op vakantie gaat naar een exotisch oord is het aan te bevelen om na te gaan of daar restricties gelden voor het gebruik van zonnebrand met bepaalde ingrediënten, of je zonnebrand terplaatse te kopen.  

      Indeling van UV-filters

      Elk UV filter heeft een score gekregen voor:

      • EDC: endocrine disruptors / hormoonontregelend op de omgeving. 
      • Giftigheid: voor vissen, Daphnia (watervlo) en algen. 
      • Afbreekbaarheid: hoe makkelijk is de stof af te breken en gaat dat snel of langzaam?  
      • Bioaccumulatie: is de ophoping van chemische stoffen aanwezig in het milieu, in levende wezens (planten of dieren). Als dit hoog is dan is het effect van de stof groter en de kans dat het in de voedselketen terecht komt groter.  
      • Effect op koraal

      Er zijn filters waar op één van deze punten geen data is. Die krijgen in dat geval niet het voordeel van de twijfel. Gebruik van een stof waarover geen data beschikbaar is op deze punten wordt juist afgerekend. 

      UV-filters in de groene categorie

      Filters die tot deze groep behoren zijn de beste keuze voor het milieu. Ze zijn niet geclassificeerd als hormoonontregelaars, zijn niet bioaccumulerend en hebben een lage giftigheid. Sommige zijn toegestaan ​​door het Nordic Ecolabel-milieulabel.

      Uit de analyse die we hebben uitgevoerd, blijkt dat sommige van deze chemische filters aanwezig zijn in verschillende producten zonder specifieke claims, terwijl titaniumdioxide een fysiek filter is dat wordt gebruikt in producten met de claim 'eco of bio'.
      Namen waarmee deze filters op het etiket staan (alfabetische volgorde): 

      • Benzofenon-5
      • Benzylideen kamfer sulfonzuur
      • Bis-Ethylhexyloxyphenol Methoxyphenyl Triazine
      • Diethylamino Hydroxybenzoyl Hexyl Benzoate
      • Dinatriumfenyldibenzimidazol-tetrasulfonaat
      • Peg-25 PABA
      • Fenylbenzimidazol sulfonzuur
      • Polysilicium-15
      • Natriumfenylbenzimidazolsulfonaat
      • Titaandioxide / nano*
      • Tris-Bifenyl Triazine / Nano*

      * Voor titaniumdioxide en triazine zijn de traditionele vorm en nano vorm beschikbaar, beide zijn positief beoordeeld. Hoewel voor nanovormen verdere diepgaande studies nuttig zouden zijn.

      UV-filters in de gele categorie

      In deze groep hebben we filters opgenomen die enkele kritieke aspecten voor het milieu bezitten, ze kunnen bioaccumulerend zijn of slecht biologisch afbreekbaar of giftig voor algen of vissen of koralen.

      Behalve benzofenon wordt niet vermoed dat metoxycinnamaat en salicylaat het endocriene (hormonale) systeem verstoren.

      Deze groep omvat ook enkele filters waarvoor onvoldoende informatie beschikbaar is, met name voor afbreekbaarheid en bioaccumulatie, waaronder het fysieke zinkoxidefilter, zowel in de traditionele als in de nanovorm.

      Ze vormen de grootste groep en zijn aanwezig in veel van de producten die we hebben geanalyseerd.

      Namen waarmee ze op het etiket staan ​​(alfabetische volgorde):

      • Benzofenon-3 en -4
      • Kamfer Benzalkoniummethosulfaat
      • Diethylhexyl Butamido Triazone
      • Drometrizole Trisiloxane
      • Ethylhexyl Methoxycinnamate
      • Ethylhexyl Salicylaat
      • Ethylhexyl Triazone
      • Methyleenbis-benzotriazolyltetramethylbutylfenol / nano
      • Fenyleen Bis-difenyltriazine
      • Terephthalylidene Dicamphor Sulfonic Acid
      • Zinkoxide / Nano

      UV-filters in de rode categorie

      Deze groep bevat chemische filters die volgens beschikbare studies bioaccumulerend en giftig zijn voor vissen en algen en koraalverbleking veroorzaken. Behalve octocryleen worden ze beschouwd als vermoedelijke hormoonontregelaars. Sommige zijn ook slecht biologisch afbreekbaar.

      De meest voorkomende zijn butylmethoxydibenzoylmethaan, octocryleen en homosalaat; andere komen minder vaak voor en gelukkig hebben we sommige niet gevonden in een van de meer dan 120 geanalyseerde middelen omdat ze niet langer worden gebruikt.
      Namen waarmee ze op het etiket staan ​​(in alfabetische volgorde):

      • 4-Methylbenzylideen-kamfer
      • Butylmethoxydibenzoylmethaan
      • Ethylhexyl Dimethyl Paba
      • Homosalaat
      • Isoamyl P-methoxycinnamaat
      • Octocryleen
      • Polyacrylamidomethyl-benzylideen-kamfer

      Wat kan ik nog meer doen?

      En als gebruiker kan je de impact  van de zon ook beperken:

      • Beperk het aantal uren in de zon, dat is voor je huid sowieso een goed idee. 
      • Bescherm jezelf ook met kleding, zonnebril en een hoofddeksel. 
      • Kies voor een product met 'groene' UV filters en vermijd 'rode' filters.
      • Gooi een lege fles in juiste afvalcontainer. 
      • Spoel je fles niet om bij de douche.
      • Zorg ervoor dat er weinig product verloren gaat, zeker als je een spray gebruikt. 

      Lees ook:

       

       

      Nieuw & interessant

      • zonnen
        16 sep.

        Voor- en nadelen van zonlicht

        De zon heeft vele aanbidders, maar we weten inmiddels ook dat uren in de zon liggen niet zonder gevaar is. Wat zijn de voor- én nadelen van zonnen?
      • zonnebrandtest-2017
        7 mei.

        Hoe wij zonnebrand testen

        Onze zonnebrand-tests gaan volgens internationale afspraken en worden gedaan in een gecertificeerd laboratorium onder nauwkeurig gecontroleerde omstandigheden. 
      • zonnebrand-jongen
        8 mei.

        Test zonnebrand kinderen

        Wij hebben 14 zonnebrandmiddelen voor kinderen met beschermingsfactor SPF 50 en 50+ getest. Eén daarvan biedt onvoldoende bescherming.
      • mineralen-gezondeten

        Voeding & Gezondheid

        Bekijk onze tests rondom (slimme) gezondheidsproducten en voeding of vind meer informatie over diëten, gezond eten en vitamines. Lees ook alles over je zorgverzekering of zelfzorgmedicijnen.