icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Phishing en nepmails

Phishing is het stelen van je (betaal)gegevens via nepberichten. Via linkjes in e-mail, sms of social media kom je terecht op nagemaakte websites van banken, overheid of bedrijven. Lees onze tips hoe je phishing kunt herkennen en wat je wel en niet moet doen om geen slachtoffer te worden.
Ronald Kamp

Ronald Kamp , Expert Elektronica Bijgewerkt op: 14 september 2022

Veilig internetten foute email herkennen

Vormen van oplichting

Steeds meer consumenten ontvangen nepmails (valse e-mails, phisingmails) of nepberichten via sms of andere kanalen. Daarin doen criminelen zich voor als een overheidsinstelling, bank of bedrijf.

Nog heel wat mensen tuinen in de dringende verzoeken om op linkjes of bijlages te klikken, gegevens in te vullen of betalingen te doen. Soms zijn de berichten bijna niet van echt te onderscheiden. Bij twijfel, klik niet. Met de juiste tips kun je elke valse mail doorzien.

Er bestaat ook telefonische phishing, bijvoorbeeld door een nepmedewerker van Microsoft

Wat is phishing?

Phishingberichten zijn berichten die hengelen naar je geld en je gegevens. Met een dringend bericht proberen ze je vaak naar een valse website te leiden. Soms ziet die er exact dezelfde uit als de officiële website, alleen het webadres wijkt dan af.

Gegevens die je invult op de phishing-website worden afgevangen en bijvoorbeeld je rekening te plunderen. Nepmails zijn ook nog steeds een belangrijke manier om virussen te verspreiden. Vooral ransomware die je persoonlijke bestanden versleutelt is gevaarlijk. 

De schaal waarop phishingmails worden verstuurd is enorm. Alleen Google verwijdert er dagelijks al ruim 100 miljoen. Veel valse e-mails worden verstuurd uit naam van banken, pakketverzenders, incassobureau Intrum Justitia, het CJIB en internetproviders. Nep-winacties, die je mooie prijzen voorspiegelen, komen uit naam van bijna alle bekende merken voor.

Waaraan herken je een valse berichten?

Phishing komt van het 'vissen' naar gegevens. Het zijn nepberichten (email, sms of via social media) die je meestal probeert te overtuigen op een link of bijlage te klikken. Bekijk onze pagina met voorbeelden van nepmails en video-uitleg. Volg onderstaande checklist met tips om nepberichten te herkennen om te voorkomen dat je in de sluwe trucjes trapt:

  1. Bij twijfel: kijk op internet
    Twijfel je of een e-mail echt is, kijk dan op de Fraudehelpdeskopgelicht.avrotros.nl (of in de Opgelicht?!- app) of bij het Phishing-onderwerp in onze community of hij daar genoemd wordt. Is dit niet zo, wacht dan en controleer een dag later nogmaals. Je kunt ook de geclaimde afzender bellen.
  2. Herken foute links
    Zo zie je waar een link echt naar leidt:
    - pc/laptop: zweef met het muispijltje boven een link. Linksonder op het scherm of vlak boven de muiscursor verschijnt het webadres waarnaar de link verwijst
    - smartphone/tablet: druk de link in totdat er een venstertje verschijnt met het webadres.
    ​Een echt webadres bestaat uit de naam van het bedrijf, gevolgd door een punt en daarna vaak nl of soms com. Samen wordt dit de domeinnaam genoemd, bijvoorbeeld: consumentenbond.nl. Extra tekst vóór de domeinnaam moet gescheiden zijn met een punt. Extra tekst achter de domeinnaam moet gescheiden zijn door een schuine streep (‘/’). Valse webadressen zijn bijvoorbeeld login-consumentenbond.nl (geen punt tussen 'login' en domeinnaam) en abnamro.nl.nieuwsbrief2022.nl (geen ‘/’ achter abnamro.nl).
    Vind je het lastig om valse van echte webadressen uit elkaar te houden, klik dan gewoon weg niet. Zie de tips bij "Wat moet je doen als je een verdachte mail ontvangt?" verder op deze pagina.
  3. Urgentie: snelle actie nodig
    In bijna elk phishingbericht word je een gevoel van urgentie aangepraat, zodat je snel actie gaat ondernemen en niet goed meer nadenkt. Tel tot tien en klik niet door. Een bank zal bijvoorbeeld niet snel een bericht sturen waarbij je binnen een week actie moet ondernemen. Twijfel je, bel dan zelf, maar haal het nummer niet uit het verdachte bericht. Wees ook alert als je gebeld wordt, dit kan (bank) spoofing zijn.
  4. Verdachte afzenders en onderwerpen
    Vaak gebruikte onderwerpen voor nepmails zijn bankzaken (zoals beveiligingsproblemen of aanvragen nieuwe betaalpas), incasso’s, vorderingen, boetes (CJIB), facturen, gemiste pakketleveringen, printerscans en autoschademelding. Criminelen gebruik ook vaak actuele situaties, zoals de corona-crisis, teruggave of compensatie (van energiekosten). Veel nepmails vragen om een urgente actie, anders zouden er (hogere) kosten of sancties volgen.
  5. Kwaadaardige bijlagen
    E-mailbijlagen kunnen malware bevatten, zoals ransomware. De volgende bestandstypen zijn extra verdacht als mailbijlage:
    .zip: een zip-bestand wordt gebruikt om de inhoud (vaak een .exe-bestand) te maskeren.
    .exe: een programmaatje, als bijlage nagenoeg altijd foute boel.
    .js .lnk .wsf .scr .jar: Nooit openen! Ze bevatten scripts die malware downloaden.
    .doc(x): een Word-document. Standaard niet gevaarlijk, maar als het bestand na openen vraagt om het inschakelen van macro’s, doe dat dan niet.
    Helaas zijn de extensies (zoals .exe) in Windows standaard verborgen. Schakel bestandextensies in, zodat je ziet om wat voor bestand het gaat. Typ Windowstoets + R, typ in het venster ‘control folders’ en druk op Enter. In het tabblad Weergave verwijder je het vinkje voor ‘Extensies voor bekende bestandstypen verbergen’.
  6. Check de afzender
    Een vreemd e-mailadres als afzender is vaak een aanwijzing voor phishing. Een fout e-mailadres herken je op vergelijkbare wijze als een foute link. Het deel achter het @-teken moet eindigen op de domeinnaam. De tekst voor de domeinnaam moet gescheiden zijn met een punt. Goed: nieuwsbrief@mail.ing.nl Fout: nieuwsbrief@emaillogin-ing.nl Let op: een goed uitziend e-mailadres geeft geen garanties. Criminelen kunnen het afzenderadres vervalsen, waardoor de afzender betrouwbaar lijkt.
  7. Onpersoonlijke aanhef
    Pas op bij een aanhef als ‘Geachte klant’ als het om betaal- of bankzaken gaat. Je eigen naam in de aanhef is echter geen garantie voor een goede e-mail. Criminelen gebruiken soms namelijk bij hacks en datalekken buitgemaakte persoonsgegevens.
  8. Taalfouten
    Veel phishingmails bevatten taal- en/of typfouten, maar soms zijn de opmaak en het taalgebruik lastig van een echte mail te onderscheiden.
  9. Fout rekeningnummer
    Staat er in een e-mail een rekeningnummer waar je geld naar zou moeten overmaken, controleer dit dan op de echte website van het bedrijf. Als er een vreemde naam bij het rekeningnummer hoort of het een buitenlandse rekening is, moet je oppassen.

Wat moet je (niet) doen als je een verdachte mail ontvangt?

  • Niet klikken: open website of app. Klik niet op de linkjes in berichten. Typ zelf het bekende webadres in de browser (of gebruik je favorieten) of ga naar de app en log daar in bij de beveiligde omgeving voor berichten, bankzaken of facturen. Voor overheidsberichten is er mijn.overheid.nl of de Berichtenbox-app (voor Android of iOS),
  • Open geen bijlages van mails. Je computer kan dan besmet worden met kwaadaardige software.
  • Bel geen telefoonnummers in de mail. Je belt dan mogelijk naar fraudeurs of een duur betaalnummer.
  • Twijfel je over een e-mail? Volg onze bovenstaande checklist om zekerheid te krijgen.

Wat moet je doen als je er toch ingetuind bent?

Gelukkig kan het meestal niet zo veel kwaad als je per ongeluk klikt op een phishinglinkje. Het gaat pas echt fout als je iets invult op - of downloadt van - de nepwebsite waar je op terecht komt. Of als je een foute bijlage opent.

Heb je al bepaalde gegevens prijsgegeven aan een fraudeur, dan moet je direct bij de betrokken bedrijven of instanties aan de bel trekken.

  • Waarschuw direct je bank als het om bankgegevens gaat. Volgens de banken kom je alleen in dat geval in aanmerking voor compensatie van de schade.
  • Heb je een wachtwoord ingevuld op een nepwebsite? Verander dit wachtwoord dan meteen in een nieuw sterk wachtwoord.
  • Criminelen kunnen persoonlijke gegevens ook gebruiken voor bijvoorbeeld bank spoofing of andere oplichting.
  • Kun je bestanden niet meer openen? En zijn ze versleuteld door gijzelsoftware? Dan is er niet altijd een oplossing, maar in sommige gevallen wel. Lees hoe je deze zogenoemde ransomware kunt verwijderen.
  • Heb je je mobiele nummer ingevuld? Meld je dan meteen af voor ongewenste (sms) betaaldiensten via Payinfo.nl.
  • Ben je geld kwijtgeraakt? Doe aangifte. Je kunt ook proberen je geld terug te krijgen door gegevens van de oplichter op te vragen.

Lees ook: