! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Tips voor afwikkeling van een erfenis

Hoe wikkel je een erfenis soepel af? En wat zijn de fiscale en overige financiële knelpunten? We zetten de belangrijkste struikelblokken op een rij.
Nelleke Rookmaaker

Nelleke Rookmaaker , Expert Geld & Verzekering Bijgewerkt op: 20 oktober 2020

Artikel erfbelasting

Inkomstenbelasting afhandelen

Nabestaanden moeten meestal aangifte inkomstenbelasting doen over het inkomen van de overledene in het jaar van overlijden. Als er nog geen aangifte is gedaan over het inkomen van het jaar daarvoor, moeten zij zelfs 2 aangiftes inkomstenbelasting indienen. Aangifte inkomstenbelasting lijkt misschien onnodig naast de aangifte erfbelasting, maar die aangiften staan los van elkaar.

Erfgenamen ontvangen een papieren F-biljet voor het jaar van overlijden voor de aangifte inkomenstenbelasting. Wanneer je deze niet hebt ontvangen en de overledene is nog wel belasting verschuldigd, moet je een F-biljet aanvragen bij de BelastingTelefoon. Voor het jaar vóór het overlijden vraag je een P-biljet aan, als die aangifte nog niet gedaan is.

Als de overledene een partner had, kan deze partner na afloop van het kalenderjaar voor zichzelf en de overledene gezamenlijk aangifte doen tussen 1 maart en 1 mei. Ook dit moet op papier.

Bekijk de checklist voor aangifte inkomstenbelasting voor een overledene

Waarde van de erfenis bepalen

Een nalatenschap bestaat uit alle bezittingen en schulden die een overledene achterlaat. Over het positieve saldo betalen de verkrijgers erfbelasting. Voor geldbedragen is het vaststellen van de waarde van de erfenis niet zo moeilijk, maar bij de woning en de inboedel ligt het ingewikkelder.

Economische waarde inboedel

Een veel gemaakte fout is dat nabestaanden de inboedel aangeven tegen de verzekerde waarde. Dat kan leiden tot een te hoge aanslag. Want je verzekert het bedrag dat nodig is om de inboedel opnieuw aan te schaffen. Bij de erfbelasting hoef je alleen de economische waarde van de inboedel aan te geven. Het bedrag dat de hoogste bieder ervoor geeft. Dat is vaak niet zoveel, tenzij het gaat om een bijzonder stuk kunst, antiek of dure sieraden.

Bij woningen geldt de waarde die vermeld staat in de WOZ-beschikking in het jaar ván of ná het overlijden. Je mag zelf kiezen welke van de 2: natuurlijk kies je voor de laagste. Bij effecten geldt de slotkoers van de laatste beursdag op de dag vóór het overlijden. Die kun je terugvinden in de Prijscourant.

WOZ-waarde controleren

Het loont de moeite de WOZ-beschikking van het jaar na het overlijden kritisch te controleren. Je bespaart daar mogelijk duizenden euro’s mee. Nu de huizenprijzen weer stijgen, loont het ook de moeite om de oude beschikking over het jaar ván het overlijden nog eens op te vragen.

Erfgenamen mogen dat. Er gaat dan een nieuwe bezwaar- en beroepstermijn lopen voor die WOZ-beschikking. Bezwaar maken tegen die oudere WOZ-beschikking levert bij langdurig stijgende huizenprijzen waarschijnlijk een gunstigere waarde op dan bezwaar maken tegen de WOZ-waarde in het jaar erna.

Lees wat je bereikt met een bezwaarschrift tegen de WOZ-waarde

Erfbelasting afhandelen

De aangifte erfbelasting moet binnen 8 maanden na het overlijden gebeuren. Soms is het niet mogelijk op tijd aangifte te doen, bijvoorbeeld omdat de bedragen nog niet bekend zijn.

Je kunt dan uitstel aanvragen, maar vaak is het slimmer om alvast een voorlopige aanslag aan te vragen bij de fiscus. Met het aanvragen van een voorlopige aanslag vermijd of beperk je belastingrente. Bij een verzoek om uitstel voor het indienen van de aangifte of voor betaling van de aangifte niet.   

Aangifte doen

Als erfgenaam ontvang je vaak automatisch een bericht (aangiftebrief erfbelasting) dat je digitaal aangifte kunt doen van de erfenis. Met het nummer dat onder andere op de condoleancebrief vermeld staat, kunnen de erfgenamen inloggen op de webapplicatie van de Belastingdienst.

Wie de aangifte liever op papier doet, kan via de BelastingTelefoon een aangifteformulier bestellen, of het formulier downloaden. Alle erfgenamen ondertekenen deze aangifte. Tenzij ze een van de erfgenamen of de executeur gemachtigd hebben dit namens hen te doen.

Wanneer je dit bericht niet ontvangt en wel erfbelasting verschuldigd bent, dien je dit zelf aan te vragen via de BelastingTelefoon.

Vrijstellingen en tarieven erfbelasting 2020

Alle erfgenamen mogen een bedrag belastingvrij erven. Hoeveel dat is, hangt af van je relatie tot de overledene. We zetten de vrijstellingen op een rijtje. 

Vrijstellingen in 2020

  • Partner van de overledene: €661.328.
  • Kind of kleinkind van de overledene: €20.946. Tenzij je een handicap hebt, dan is je vrijstelling soms €62.830.
  • Ouder van de overledene: €49.603. Als de andere ouder ook nog leeft, is het sámen €49.603. 
  • Andere relatie tot de overledene: €2173. Daar vallen ook achterkleinkinderen onder.

Erf je meer? Dan betaal je belasting over dat bedrag. Door de hoge vrijstelling voor partners, betalen partners meestal geen belasting. 

Tarieven in 2020

Partner en kinderen van de overledene

Betalen 10% belasting over het belaste deel van hun erfenis. Ten minste als zij na aftrek van hun vrijstelling minder dan €126.723 per persoon erven. Erven ze meer, dan betalen ze over het meerdere 20% belasting. 

Kleinkinderen en (achter)achterkleinkinderen

Betalen 18% belasting over het belaste deel van hun erfenis. Ten minste als zij na aftrek van hun vrijstelling minder dan €126.723 per persoon erven. Erven ze meer, dan betalen ze over het meerdere 36% belasting. 

Alle anderen

Betalen 30% erfbelasting over het belaste deel van hun erfenis. Ten minste als zij na aftrek van hun vrijstelling minder dan €126.723 per persoon erven. Erven ze meer, dan betalen ze over het meerdere 40% belasting. 

Vrijstellingen en tarieven erfbelasting 2021

De vrijstellingen en belastingtarieven bij een overlijden in 2021 zijn ook al bekend.

Vrijstellingen in 2021

  • Partner: €671.909.
  • Kinderen en kleinkinderen: €21.281 (bij sommige handicaps €63.835).
  • Ouder: €50.397.
  • Overige erfgenamen: €2244.

Belasting over het meerdere in 2021

  • Partner en kinderen: tot €128.751 10%, daarboven 20%.
  • Kleinkinderen en afstammelingen in de rechte lijn: tot €128.751 18%, daarboven 36%.
  • Overige verkrijgers: tot €128.751 30%, daarboven 40%.

Partner krijgt eerst alles

Als de overledene een partner en kinderen achterlaat, dan gaan alle bezittingen en schulden naar de partner. In elk geval als er geen testament is. Als er wel een testament is, is het door de overledene soms anders geregeld.

De kinderen erven wel, maar zij kunnen nog niet aan het geld komen. Ze krijgen een nog niet opeisbare vordering op hun nog levende ouder (of de nieuwe partner van hun overleden ouder). Die moet wel de erfbelasting namens de kinderen voldoen. De kinderen hoeven hun erfenis (de waarde van hun niet opeisbare vordering) dan ook niet op te geven in de jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting.

De partner moet alle bezittingen aangeven in de jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting. Alsof er geen vorderingen van de kinderen zijn. Dat is ook niet zo gek, want hij heeft ook geen enkele last van de vorderingen. Meestal kan hij doen met het geld wat hij wil, zonder dat de kinderen er een stokje voor kunnen steken.   

Notaris inschakelen

Het is niet nodig de notaris de (hele) erfenis te laten afhandelen. Je kunt hem ook alleen inschakelen voor een verklaring van erfrecht of van executele. Die laatste is nodig als de overledene een executeur heeft aangewezen in het testament.

Met de verklaring van de notaris kan de executeur daadwerkelijk aan de slag: het bewijst dat hij bevoegd is te handelen. Een verklaring van erfrecht is niet verplicht maar vaak wel nodig. Zonder zo'n document blijven bankrekeningen meestal geblokkeerd en is het lastig om partnerpensioen te krijgen.

Tip: Als erfgenamen moeilijk te vinden zijn, kan het wat langer duren voordat de notaris de verklaring van erfrecht kan afgeven. Als het niet bij je nabestaanden bekend is wie alle erfgenamen zijn en waar ze wonen, kun je hen later mogelijk heel wat tijd besparen als je een actuele adressenlijst bijhoudt van je erfgenamen.

Executeur inschakelen

Een executeur beheert de nalatenschap en vertegenwoordigt daarbij de erfgenamen. Het is verstandig om in je testament een executeur aan te wijzen als er veel erfgenamen zijn of als de nalatenschap complex is. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een effectenportefeuille en/of verhuurd onroerend goed.

Een executeur inschakelen kan ruzie voorkomen, omdat anders alle erfgenamen samen moeten beslissen over de nalatenschap. Dat leidt regelmatig tot conflicten en de afwikkeling van de nalatenschap duurt daardoor soms jaren.

Taken executeur

De taken van een executeur zijn onder meer het opmaken van een boedelbeschrijving, waaruit de bezittingen en schulden van de nalatenschap blijken. Ook moet hij de laatste wil van de erflater uitvoeren en de schulden voldoen.

De erflater kan van deze wettelijke bevoegdheden afwijken en de executeur meer of juist minder taken en bevoegdheden toekennen. Hij mag in zijn testament iedereen aanwijzen als executeur: een erfgenaam, goede vriend of notaris.

Erfenis aanvaarden? 

Een erfgenaam erft in principe bezittingen én schulden. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan kost het aanvaarden van een erfenis je geld. Dit is te voorkomen door de erfenis beneficiair te aanvaarden. Je accepteert de erfenis dan alleen als uit de boedelbeschrijving een positief saldo blijkt.

Bij gewone aanvaarding (dit wordt zuivere aanvaarding genoemd) moet een erfgenaam schulden betalen, als deze niet via de erfenis kunnen worden voldaan. Er zijn inmiddels wel iets meer mogelijkheden om daar onderuit te komen, maar nog steeds is beneficiair aanvaarden van een erfenis een aanrader bij twijfel over de erfenis.

Het is ook mogelijk om een erfenis te verwerpen. In dat geval heb je geen taken bij de afwikkeling van de erfenis, maar je hebt ook geen recht op eventuele baten.

Tip: Overweeg zeker beneficiaire aanvaarding als de overledene ondernemer was. Of als je erft van iemand die hoge overbedelingschulden had aan kinderen uit de nalatenschap van een eerder overleden partner en daar niet bijzonder veel vermogen tegenover had staan.

Onverwachte schulden

Erfgenamen zijn deels beschermd tegen onverwachte schulden. Je kunt dan soms nog via de rechter onder een volledige aanvaarding van de erfenis uit. Maar je wordt niet beschermd tegen alle schulden waar je je niet bewust van was.

Belastingschulden gelden bijvoorbeeld niet als onverwachte schuld. En een erfenis waarin alleen een huis zit, waarvan blijkt dat de hypotheek hoger is dan de verkoopopbrengst ook niet.

Erfbelasting besparen

Wettelijke verdeling aanpassen

Het is verstandig de zaken vóór het overlijden fiscaal zo gunstig mogelijk te regelen. Tenminste als je het deel van je nalatenschap dat naar de fiscus gaat, wil beperken. Dat kan bijvoorbeeld door het vermogen al deels weg te schenken. Of door een testament op te stellen. 

Is dat niet (voldoende) gebeurd, dan kunnen de erfgenamen ook na het overlijden nog actie ondernemen. Zo kan de partner nog tot 3 maanden na het overlijden de zogeheten wettelijke verdeling ongedaan maken. De langstlevende echtgenoot komt dan met de kinderen een andere verdeling overeen dan de verdeling die in de wet is opgenomen voor iedereen die geen testament heeft opgemaakt.

Volgens de wettelijke verdeling gaat de erfenis naar de langstlevende partner. De kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende ouder ter hoogte van hun erfdeel. Die vordering is in principe renteloos, maar erfgenamen kunnen ervoor kiezen toch een rente overeen te komen. 

Het kan fiscaal gezien gunstig zijn die rente zo hoog mogelijk vast te stellen. De erfenis van de langstlevende echtgenoot wordt door die rente op papier 'uitgehold', waardoor de kinderen na zijn of haar overlijden minder erfbelasting hoeven te betalen.

Deze optie leidt meestal wel tot meer belastingheffing bij de aangifte van het overlijden waarin voor die hoge rente wordt gekozen. Het hangt van de levensduur, het vermogen en toekomstige bestedingen van de partner van de overledene af of dit de moeite waard is.

Meestal wordt de extra heffing ruimschoots terugverdiend bij het volgende overlijden. Wie dit overweegt, kan zich het best laten adviseren door een notaris.

Schenkingen van vlak voor het overlijden

Als iemand heeft geschonken en kort daarna is overleden, kan dat fiscaal gek uitpakken. Alle schenkingen die in de laatste 180 dagen voor het overlijden zijn gedaan, horen volgens de fiscus tot de erfenis.

Dat betekent dat er alsnog erfbelasting over verschuldigd is. Dit geldt niet voor de eenmalig vrijgestelde hoge schenking. De 180-dagenregel geldt niet voor de schenkingen waarbij geprofiteerd wordt van de verhoogde vrijstellingen van €26.457, €55.114 en €103.643 (2020).

Boek: Testament en overlijden

In onze uitgave Testament en overlijden staan we veel uitgebreider stil bij wat er komt kijken bij het afwikkelen van een nalatenschap. En in de andere helft van het boek gaan we in op de redenen om alvast stil te staan bij wat je zelf later achterlaat na je overlijden.

Met dit boek in de hand kun je rustig bedenken wat je eigenlijk wilt dat er met je vermogen gebeurt na je overlijden en hoe je het regelt.

Bestel onze uitgave testament en overlijden

Nieuw & interessant