icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Mondkapjes tijdens de coronacrisis

In Azië zijn mondkapjes al jaren onderdeel van het straatbeeld. Bij ons in Nederland was dat nooit het geval. Maar sinds de coronacrisis is de interesse toegenomen. Welke soorten mondkapjes zijn er? En is het nuttig om een mondkapje te gebruiken in de openbare ruimte?

Fauve Panis

Fauve Panis , Expert Voeding & Gezondheid Bijgewerkt op:12 augustus 2020

Coronavirus mondkap

Welke soorten mondkapjes zijn er en wat zijn de verschillen?

In grote lijnen onderscheiden we 3 soorten mondkapjes (of mondmaskers, mondneusmaskers, gezichtsmaskers). De zorg gebruikt ademhalingsbeschermingsmaskers (FFP-maskers) en medische gezichtsmaskers (ook wel chirurgische maskers). Daarnaast bestaan er niet-medische gezichtsmaskers.

  • FFP-maskers (filtering facepiece particles-maskers) beschermen de drager tegen stofdeeltjes en virussen in de lucht. Ze bestaan in 3 categorieën: FFP1, FFP2 en FFP3. Een hoger getal duidt op een hogere beschermingsgraad. FFP-maskers voldoen aan de Nederlandse normen voor ademhalingsbeschermingsmiddelen (NEN-EN 149+A1).
  • Medische gezichtsmaskers beschermen vooral een ander voor besmetting door de drager van het masker. Zo kunnen ze een rol spelen in het tegengaan van verspreiding van het virus. Daarnaast beschermen deze maskers de drager tegen opspattend vloeistof. Medische gezichtsmaskers voldoen aan de Nederlandse normen voor medische gezichtsmaskers (NEN-EN 14683+C1).
  • Niet-medische gezichtsmaskers zijn zelfgemaakte of commercieel geproduceerde maskers. Deze zijn vaak gemaakt van stof, ander textiel of papier. Deze maskers zijn niet gestandaardiseerd en ongeschikt voor gebruik in de gezondheidszorg.

Is het nodig om een mondkapje te dragen in de openbare ruimte?

Volgens de huidige adviezen van het RIVM is het niet nodig om een mondkapje te dragen in openbare ruimtes.

In het openbaar vervoer geldt sinds 1 juni wel een mondkapverplichting voor iedereen vanaf 13 jaar. Vanaf 1 juli moet je ook een mondkapje dragen in taxi's en touringcars. Het gaat hierbij om niet-medische mondkapjes. Medische mondkapjes zijn bedoeld voor de zorg. 

Voor reizen met de auto (en ander privévervoer) wordt het dragen van een mondkapje geadviseerd (maar niet verplicht) als de mensen in de auto niet tot hetzelfde huishouden behoren.

Voor de openbare ruimte geldt dat het niet nodig is mondkapjes te dragen als iedereen zich houdt aan deze maatregelen:

  • 1,5 meter afstand houden
  • thuis blijven bij ziekte en verkoudheid
  • handen wassen met water en zeep
  • niezen en hoesten in de elleboog
  • papieren zakdoekjes gebruiken
  • geen handen schudden

Er kan wel op lokaal niveau gekozen worden voor een mondkapjesplicht. Zoals op een aantal drukke plekken in Amsterdam en Rotterdam. Daar is het gebruik van mondkapjes vanaf 5 augustus verplicht voor iedereen vanaf 13 jaar.

Maar baat het niet dan schaadt het niet, toch?

Dat is een beetje de vraag. Er zijn voor- en tegenargumenten bij het gebruik van mondkapjes in de openbare ruimte.

Niet-medische gezichtsmaskers kunnen mogelijk helpen om de verspreiding van een infectie te beperken. Vooral omdat ze anderen (beperkt) beschermen tegen virusoverdracht door de drager van het masker. Maar de wetenschappelijke literatuur is hier niet eensgezind over. Resultaten spreken elkaar tegen. Lees er meer over in het advies van het Outbreak Management Team (OMT) van 4 mei.

Daarnaast zouden mondkapjes vanuit psychologisch opzicht kunnen bijdragen aan het tegengaan van de verspreiding van het virus. Ze kunnen een signaalfunctie hebben en mensen alerter maken op het feit dat het coronavirus onder ons is. Mogelijk gaan mensen  door dit besef meer afstand houden, wat verspreiding van het virus bemoeilijkt.

Kanttekeningen gebruik mondkapjes openbare ruimte

Ook zijn er een aantal kanttekeningen bij het gebruik van mondkapjes in de openbare ruimte, zo blijkt uit een rapport van de ECDC (pdf, European Centre for Disease prevention and Control).

Mondkapjes kunnen de kans op besmetting juist verhogen bij onjuist gebruik. Bijvoorbeeld als ze op de verkeerde manier verwijderd worden.

Mondkapjes kunnen voor sommige mensen een signaalfunctie hebben. Voor andere mensen kunnen ze schijnveiligheid veroorzaken. Dat kan als gevolg hebben dat mensen belangrijke maatregelen (zoals 1,5 meter afstand houden en goed de handen wassen) juist minder goed naleven. Dit verhoogt weer de kans op besmetting. Mondkapjes zijn dus geen vervanging van bestaande maatregelen, maar een aanvulling.

Bij het dragen van mondkapjes is het dus belangrijk dat ze op de juiste manier gebruikt worden én dat andere geldende maatregelen nageleefd blijven worden. Anders bestaat er juist extra risico op verspreiding van het virus. 

Waarom zijn mondkapjes dan wel verplicht in het openbaar vervoer?

Mondkapjes zijn verplicht in het openbaar vervoer, omdat reizigers daar in de (nabije) toekomst waarschijnlijk niet altijd 1,5 meter afstand van elkaar kunnen houden. Daarnaast is er geen risicocheck per persoon mogelijk om in te kunnen schatten of iemand mogelijk het coronavirus bij zich draagt. Om deze 2 redenen samen is sinds 1 juni een mondkapje in het openbaar vervoer verplicht.

Bekijk het instructiefilmpje niet-medische mondkapjes in het openbaar vervoer van de Rijksoverheid 

Bij reizen met de Thalys en Eurostar is het dragen van gezichtsbescherming al sinds 4 mei verplicht en bij KLM sinds 11 mei (bij de gate en in het vliegtuig).

Wat als ik geen mondkapje draag in het openbaar vervoer?

Dan kun je een boete krijgen van €95. Mondkapjes zijn sinds 1 juni verplicht in het ov voor iedereen vanaf 13 jaar.

Waarom kiezen individuele regio's ervoor om een mondkapjesplicht in te stellen?

Dat heeft vooral te maken met een mogelijk psychologisch effect van mondkapjes. Het kabinet heeft besloten om geen landelijke mondkapjesplicht in te stellen, omdat er vanuit medisch oogpunt onvoldoende wetenschappelijk bewijs is dat ze werken. Vanuit psychologisch oogpunt ligt dat mogelijk wat anders.

Regio's kunnen proeven met een lokale mondkapjesplicht instellen. Dat is vooral bedoeld als gedragsexperiment. Mogelijk maken mondkapjes mensen alerter op het virus. Daardoor gaan ze meer afstand van elkaar houden. 

Zo zouden niet-medische mondkapjes (vanuit psychologisch opzicht) indirect toch kunnen werken om verspreiding van het virus tegen te gaan. Sinds 5 augustus geldt er een mondkapjesplicht in drukke delen van Amsterdam en Rotterdam.

Overigens gaat het bij de lokale proeven niet alleen over mondkapjes, maar bijvoorbeeld ook over publiekscampagnes en andere maatregelen om het gedrag te beïnvloeden.

Maar er was toch een tekort aan mondkapjes? Hoe zit dat dan?

Er zijn vooral zorgen geweest over de beschikbaarheid van medische mondkapjes. Het is dan ook zeker niet de bedoeling om medische maskers te gebruiken in het openbaar vervoer of andere plekken waar een mondkapjesplicht geldt. Die zijn bedoeld voor zorgpersoneel. Reizigers in het openbaar vervoer moeten daarom niet-medische mondkapjes dragen.

Vind je dit artikel waardevol? Met jouw steun kunnen we iedereen blijven helpen. Help jij ons met een donatie?

Ja, ik doneer

€2 €5 €10 

of kies een ander bedrag

Traject-Lidmaatschap-doneer-vriend

Hoe kom ik aan zo’n niet-medisch mondkapje?

Je moet zelf een mondkapje regelen. Niet-medische mondkapjes kun je op verschillende plekken kopen: bij drogisterijen, supermarkten, warenhuizen, apotheken of webshops. Het gaat dan meestal om wegwerpmaskers. Maar je kunt ook zelf een mondkapje maken.

Er zal niet zo gauw een tekort ontstaan aan niet-medische mondkapjes. Deze hoeven namelijk aan minder eisen te voldoen dan medische mondkapjes. Om hamsteren te voorkomen kan een winkel wel besluiten een maximum aantal mondkapjes per persoon te verkopen.

Bij onder andere onderstaande supermarkten, drogisterijen en webwinkels met het Thuiswinkel Waarborg keurmerk kun je niet-medische wegwerpmondkapjes kopen.

WinkelInhoud (stuks)PrijsPrijs per mondkapje 
Dekamarkt50€ 9,99€ 0,20
Dirk50€ 9,99€ 0,20
Dailystyle.nl50€ 12,50€ 0,25
Drogisterijaanbiedingen.nl50€ 14,95€ 0,30
Internetdrogisterij.nl50€ 14,95€ 0,30
Koopjesdrogisterij.nl50€ 14,95€ 0,30
Deonlinedrogist.nl50€ 14,99€ 0,30
Plein.nl50€ 14,99€ 0,30
123inkt.nl50€ 19,50€ 0,39
Action10€ 3,99€ 0,40
Drogist.nl50€ 19,95€ 0,40
Hoogvliet10€ 3,99€ 0,40
Picnic50€ 19,95€ 0,40
Trademed.nl50€ 23,85€ 0,48
Xenos10€ 4,99€ 0,50
Coolblue50€ 29,00€ 0,58
Plus10€ 5,78€ 0,58
Deweegschaal.nl50€ 29,99€ 0,60
Jumbo10€ 6,99€ 0,70
AH10€ 7,00€ 0,70
HEMA10€ 7,00€ 0,70
DA20€ 13,99€ 0,70
Kruidvat20€ 13,99€ 0,70
Trekpleister20€ 13,99€ 0,70
Etos50€ 34,99€ 0,70
  • De peildatum is 12 augustus. De prijzen zijn exclusief eventuele verzendkosten. De prijzen zeggen niets over de kwaliteit van de mondkapjes en de mate waarin zij bescherming bieden tegen ziekteverwekkers.
  • Amazon.nl en Bol.com bieden mondkapjes aan vanaf ongeveer €10 voor 50 stuks. Zij doen dit via tussenverkopers. De prijzen zijn laag, maar met eventuele vragen of geschillen kun je niet bij Amazon.nl en Bol.com terecht.

Hoe maak ik zelf een mondkapje?

De overheid heeft een instructie voor het maken van niet-medische mondkapjes opgesteld. Daarnaast heeft NEN (de Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut) een verduidelijking opgesteld met aanbevelingen voor het ontwerp, maakproces, gebruik en onderhoud van niet-medische mondmaskers in het kader van COVID-19. 

Kan ik mondkapjes hergebruiken?

Dat ligt aan het type mondkapje dat je hebt. Wegwerpmaskers moet je na 1 keer gebruiken weggooien. Ze mogen bij het restafval. Een katoenen niet-medisch mondkapje kun je wassen en daarna opnieuw gebruiken. Was het mondkapje na elk gebruik op 60 graden op een volledig wasprogramma met alleen wasmiddel (geen wasverzachter). Bewaar het vervolgens zo steriel mogelijk. Bijvoorbeeld in een schoon afgesloten bakje of zakje. 

Bij elke reis met het openbaar vervoer heb je een schoon mondkapje nodig. Reis je ergens heen en op een later moment weer terug, dan moet je dus 2 mondkapjes meenemen. Of als je een wasbaar mondkapje meeneemt, zorgen dat je mondkapje tussendoor gewassen is. Draag het mondkapje maximaal 3 uur per keer. 

Hoe gebruik ik een mondkapje op de veilige manier?

Was je handen 20 seconden met water en zeep voordat je het mondkapje opzet. Gebruik bij het opzetten de touwtjes of elastieken en raak de binnenkant van het mondkapje niet aan. Vermijd ook het aanraken van je gezicht (ogen, neus en mond). 

Het mondkapje moet goed aansluiten op het gezicht en zowel mond als neus bedekken. Raak tijdens het dragen het mondkapje niet aan. De touwtjes of elastieken kun je wel aanraken.

Ook bij het afzetten zorg je ervoor dat je de binnenkant van het mondkapje en je gezicht niet aanraakt. Daarna was je je handen opnieuw 20 seconden met water en zeep. 

Was je handen opnieuw als je het in de wasmachine hebt gestopt. 

Lees ook de aanbevelingen van NEN rondom het gebruik van niet-medische mondmaskers

Moet ik ook een mondkapje op bij de kapper?

Nee, dat hoeft niet. De kapper moet ervoor zorgen dat klanten onderling 1,5 meter afstand houden. Tussen kapper en klant is er onvermijdelijk minder afstand, maar een gezondheidscheck door de kapper vooraf moet de grootste risico’s wegnemen.

Niet-medische mondkapjes worden aanbevolen als de afstand van 1,5 meter niet goed kan worden gehandhaafd én er geen risicocheck vooraf kan worden gedaan. Daarom is een mondkapje niet verplicht bij contactberoepen zoals de kapper of de pedicure, maar wel in het openbaar vervoer. Reizigers kunnen namelijk niet vooraf gecheckt worden.

Wat kan ik doen om het dragen van een mondkapje zo comfortabel mogelijk te maken?

Het dragen van een mondkapje kan best even wennen zijn. Sommige mensen vinden het benauwend. Anderen bemerken huidirritatie. Enkele tips:

  • Kies voor het mondkapje een materiaal dat zacht is voor de huid en vochtigheid absorbeert. Katoen is een goede optie.
  • Heeft je mondkapje oorlussen? Kies ook voor dat onderdeel voor comfortabel materiaal. Lussen van elastiek kunnen irriteren. Kies liever zachtere materialen als zijde of katoen. Verder hebben verstelbare oorlussen vaak een betere pasvorm dan niet-verstelbare lussen.
  • Verzorg je huid. Een reiniger en vochtinbrengende crème zijn geen overbodige luxe. Was je handen met water en zeep voordat je je mondkapje aantrekt of afdoet. Was ze ook voordat je je gezicht aanraakt.
  • Verwissel je mondkapje regelmatig. Sowieso hoor je een mondkapje maximaal 3 uur te dragen, maar vervang het eerder als je merkt dat het vochtig wordt. Een vochtig masker kan ademen moeilijker maken en een vochtige omgeving op je gezicht creëren.  
  • Heb je een bril? Dan kan het dragen van een mondkapje leiden tot wazige glazen. Je adem vindt namelijk zijn uitweg aan de bovenkant van het mondkapje. Een mondkapje met een neusbrug van dun metalen draad kan dit probleem verhelpen, omdat die beter aansluit op de neus. Je kunt ook proberen een tissue over de brug van je neus in het masker te plaatsen. De tissue kan de lucht die omhoog komt absorberen.

Bronnen: Rijksoverheid, RIVM, ECDC, WHO, OMT, NEN, Which?

Lees meer:

Coronavirus

Alle actuele berichten rondom de coronavirusuitbraak houden we bij op een pagina.

Corona: wat zijn de gevolgen voor jou?

Coronavirus mediapool

Nieuw & interessant

  • Dokter Google
    13 aug.

    Dokter Google

    Vrijwel iedereen zoekt weleens op internet naar medische informatie. Maar wat doen we met die diagnose van ‘Dokter Google’?
  • Smartphone PGO
    16 apr.

    Persoonlijke gezondheidsomgeving

    Vanaf 1 juli 2020 moet iedere Nederlander elektronisch en gratis bij zijn medische gegevens kunnen. Bijvoorbeeld via een Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO). Wat is een PGO en wat kun je ermee?
  • Gebruik handgel
    4 aug.

    Handgels

    Tegenwoordig zijn handgels op elke straathoek te koop. Maar hoe goed werken ze? En waar moet je op letten als je ze zelf aanschaft?
  • Mediapool Het juiste medicijn 1200X800

    Het juiste medicijn

    Geneesmiddelen spelen een belangrijke rol in ons leven. Voor veel ziektes en kwalen is een passend medicijn beschikbaar. Het juiste medicijn beschrijft van bijna 3000 medicijnen wat je eraan hebt en welke bijwerkingen bekend zijn.

    Bestel het boek