icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest
Bekijk de Vlucht Claim Service |

Compensatie tot €600 per persoon

VluchtClaimService

Familiebank: zo regel je een lening binnen de familie

De familiebank biedt veel voordelen, maar je moet er wel even rustig voor gaan zitten. Hoe regel je een familielening en waar moet je allemaal aan denken?
Rien Meijer
Rien Meijer

Expert Geld & Verzekering

familiebank regelen

Moet ik de lening vastleggen op papier?

Ouder(s) en kind kunnen hun afspraken over de lening het best vastleggen in een schriftelijke overeenkomst. Dan is het voor alle partijen duidelijk wat de spelregels zijn. Niet alleen voor de ouders en het kind, maar ook voor broers en zussen; dat kan gedoe in de familie voorkomen. Een schriftelijke overeenkomst biedt ook uitkomst als de Belastingdienst om een toelichting vraagt.

Mét notaris

Je kunt kiezen voor een notariële akte, maar dat hoeft niet. Alleen als de ouders een hypotheekrecht willen, kun je niet om de notaris heen. Met zo'n recht kunnen de ouders de woning laten verkopen als hun kind niet aan zijn betalingsverplichting voldoet.

Een andere reden om een notaris in te schakelen, is zijn ervaring: hij kan alles voor je regelen, geeft advies en helpt vergissingen te voorkomen. Een fiscalist kan dit ook voor je doen, maar kan zelf geen hypotheekrecht vastleggen. Kies wel voor een notaris of fiscalist die is gespecialiseerd in 'estate planning'. Bijvoorbeeld een EPN-notaris, of een gespecialiseerde notaris in de buurt.

De kosten van het advies en de akte zijn aftrekbaar voor het kind, op voorwaarde dat hij of zij deze kosten ook daadwerkelijk betaalt.

Zonder notaris

Ga je liever zelf aan de slag? Je kunt er ook voor kiezen om zelf een overeenkomst te maken. Daarin moet in elk geval de hoofdsom, de wijze waarop de lening wordt terugbetaald (bijvoorbeeld in annuïteiten of aflossingsvrij), de looptijd en rente van de lening worden vastgelegd. Ook moet je de duur van de rentevaste periode omschrijven.

Je kunt nog veel meer afspraken vastleggen in de akte. Bijvoorbeeld dat de lening onmiddellijk moet worden terugbetaald bij scheiding of faillissement van je kind. Of bij herhaaldelijk niet of te laat betalen van rente of aflossingen. Je kunt ook vastleggen dat je het uitgeleende bedrag direct kunt opeisen bij verkoop van het huis. Dat is handig als het niet je bedoeling is je kinderen een grote som geld in handen te geven voor iets anders dan een huis.

We hebben een voorbeeld van een overeenkomst voor een ouder-kindsituatie opgesteld om je op weg te helpen. Deze overeenkomst is (meestal) ongeschikt voor leningen die in de plaats komen van leningen van vóór 2013. Laat bij voorkeur een financieel onderlegde vriend met je meekijken naar je plannen, de overeenkomst en/of de berekeningen. Een foutje is snel gemaakt.

Welke rente zal ik rekenen?

Het voordeel van een familielening wordt groter naarmate de rente hoger is. Je kind kan dan namelijk meer rente aftrekken in zijn aangifte inkomstenbelasting. Als je kind de lening gebruikt voor de aankoop, verbetering of onderhoud van zijn eigen woning, is de rente op de lening voor hem aftrekbaar als hij zich aan alle regels houdt. Zo krijgt hij of zij bij een lening van €25.000 jarenlang honderden euro's extra renteaftrek als hij een extra hoge rente betaalt.

Omdat het bijna nooit de bedoeling is dat de ouders een hoge rente krijgen ten koste van hun kinderen, zullen de ouders meestal jaarlijks een bedrag aan de kinderen willen (terug)schenken. Op die manier heeft je kind onderaan de streep geen last van de hoge rente. Soms schenken ouders zelfs alle rente terug. 

Pas op:

  • Jaarlijks kunnen ouders €5320 (bedrag in 2017) belastingvrij schenken aan hun kind. Over het meerdere is 10% schenkbelasting verschuldigd.
  • Streep de rentebetaling en aflossingen nooit direct weg tegen de schenking, maar maak alle bedragen echt over. Anders kan de Belastingdienst de renteaftrek weigeren.

Hoe hoog mag de rente maximaal zijn?

De rente is alleen aftrekbaar als hij 'zakelijk' is. Op grond van een oude uitspraak van het gerechtshof Amsterdam is een zakelijke rente een rente die maximaal 25% hoger (of lager) is dan de bankrente. De banktarieven staan op de websites van banken. Maak een printje van het actuele renteoverzicht van een bank, plus de voorwaarden. Daarmee kun je later de zakelijkheid van de gekozen rente bewijzen aan de fiscus. 

Let wel op dat je geen appels met peren vergelijkt. Kijk dus naar de bankrente die hoort bij de afgesproken rentevaste periode en de risicoklasse waarin de lening valt.

Extra hoge rente

Als de woning niet dient als onderpand voor de familielening, mag je meestal de rente rekenen die de bank vraagt voor een persoonlijke lening. Je hoeft dan dus niet te vergelijken met de lage tarieven die nu gelden voor hypotheekrentes. Met een tarief van 5% of 6% zit je bij een lening zonder hypotheek daarom meestal wel veilig. Een hogere of lagere rente kan ook zakelijk zijn, maar zet de reden voor die rente dan wel duidelijk in de overeenkomst. Dan heb je hem paraat als de fiscus je kind in de toekomst vragen over de lening stelt.

Lage of géén rente

Pas ook op met een te lage of helemaal geen rente. Je zoon of dochter loopt dan niet alleen renteaftrek mis, maar de fiscus ziet de uitgespaarde rente mogelijk óók als een schenking aan je kind. De Belastingdienst heft dan schenkbelasting als het verschil tussen de zakelijke rente en de lage rente op de familielening boven de €5320 per jaar uitkomt.

Zekerheid inbouwen

Om te voorkomen dat de rente helemaal vervalt als de rechter die rente (net) niet marktconform vindt, neem je in de overeenkomst van de lening de onderstaande 'glijclausule' op. Het rentepercentage kan dan met terugwerkende kracht worden aangepast, als de fiscus de renteaftrek anders niet accepteert. Alleen het stukje rente dat boven de zakelijke rente uitkomt is dan niet aftrekbaar. De glijclausule beschermt je niet in alle situaties, maar alleen in gevallen waarin je als 'redelijk denkend mens' tot het rentepercentage zou zijn gekomen. 

Glijclausule: 'Indien de administratie van 's Rijksbelastingen, dan wel bij geschil de rechter in belastingzaken, al dan niet in hoogste instantie, in deze overeenkomst belastbare elementen aanwezig acht, welke niet door Partijen zijn gewild, dan zal voor deze regeling een zodanige regeling in de plaats treden, welke deze elementen niet bevat. De overige bepalingen van deze overeenkomst blijven alsdan onverminderd van kracht tussen Partijen.'

Moet er worden afgelost op de lening?

Starters op de woningmarkt moeten inderdaad aflossen om de rente te mogen aftrekken. Preciezer gezegd: wie na 1 januari 2013 voor het eerst een huis kocht of koopt, mag de rente niet aftrekken als hij een aflossingsvrije lening afsluit. Hetzelfde geldt voor wie sinds die datum extra leent voor een volgend duurder huis of voor een verbouwing. Kies dan voor de extra lening een annuïteitenhypotheek. Dan is de rente wel aftrekbaar zolang je de rente en (minimaal) de verplichte aflossing elke maand (of in elk geval elk jaar) aan je ouders overmaakt.

Een bedrag ter hoogte van de oude lening mag meestal opnieuw aflossingsvrij worden geleend. Maar niet altijd: ook daarvoor gelden steeds meer fiscale beperkingen (zoals de bijleenregeling) en bancaire beperkingen (na verhuizing mag je maximaal 50% van de waarde aflossingsvrij lenen).  

De gegevens over de lening die je hebt afgesloten bij je ouders geef je via je belastingaangifte door aan de fiscus.

Minimale aflossingen

Met deze rekenhulp van de Belastingdienst kun je de minimaal vereiste aflossingen berekenen. Vergelijk, om onaangename verrassingen te voorkomen, ook de aflossing in het eerste en laatste jaar. Bij een hoge rente stijgt de netto maandlast namelijk zeer hard voor het kind. 

Je bewijst je kinderen lang niet altijd een dienst door soepel te zijn als ze de aflossingen niet op tijd betalen. Als de aflossing niet op tijd betaald wordt, verliezen zij mogelijk hun renteaftrek. Check bij de Belastingdienst wat er gebeurt met de renteaftrek bij een betalingsachterstand. Vanaf de dag dat de gemiste aflossingen alsnog worden ingehaald, herrijst de aftrekbaarheid.

Oversluiten

Een (op 1 januari 2013) bestaande lening mag wel worden overgesloten naar een aflossingsvrije lening bij de ouders. De rente is dan nog steeds aftrekbaar. Ten minste, als de lening niet hoger is dan de lening waarvan het kind de rente op 31 december 2012 mocht aftrekken. Deze lening hoeft niet te worden opgegeven bij de Belastingdienst. Sterker nog, sinds 2014 registreert de Belastingdienst een onderhandse akte niet eens meer op verzoek. 

Hoe zorg ik dat ik mijn andere kinderen niet benadeel?

Het belangrijkst is dat je je realiseert dat een familiebankconstructie scheve ogen kan geven en dat een groot deel van alle familieruzies wordt veroorzaakt door geldkwesties.

Je andere kinderen kunnen later bij je komen en vragen of je hen op dezelfde manier wilt helpen bij de financiering voor hún huis. Het zou jammer zijn als je dan voor hem of haar niet iets vergelijkbaars kunt betekenen, terwijl je dat wel graag had gewild. Je kunt geld maar één keer uitgeven. Denk daarom - voordat je met een kind een familiebankconstructie aangaat - ook na over wat je je andere kind(eren) wilt en kunt bieden ter compensatie. 

Overleg met alle kinderen

Overleg vooraf met al je kinderen over je plannen één van hen te steunen. Dat vermindert de kans op familieruzies. Helemaal gelijktrekken van je kinderen is nog niet zo eenvoudig en enige ongelijkheid is daarom vrijwel onvermijdelijk. Een kind dat vooraf wordt betrokken bij de schenking en de wijze van gelijktrekken, zal daar minder snel een rotgevoel aan overhouden. Ook al komt zijn broer of zus er uiteindelijk toch net iets beter van af.  

Gelijktrekken met schenking of testament

Je kunt je kinderen zonder familielening jaarlijks een schenking geven om hen min of meer gelijk te trekken met hun broer of zus mét familielening. Maar welk bedrag dan? Misschien heb je helemaal niet de financiële ruimte voor zulke schenkingen.

Het is ook mogelijk om de andere kinderen te compenseren in je testament. Maar dan moet dat kind wel veel langer wachten op extra bestedingsruimte dan zijn broer of zus. En wat neem je dan precies op in het testament? Houd je er dan ook rekening mee dat een euro nu (door inflatie) meer waard is dan een euro over 20 jaar? De broer die straks meer erft ter compensatie van de gunstige familielening van zijn zus, betaalt straks meer erfbelasting. Ga je dat ook weer verrekenen? De compensatie hoeft niet op de cent nauwkeurig. Maak er wel een bewuste keuze van.

Allemaal een familielening

Als alle kinderen een koopwoning hebben, is het vaak de makkelijkste oplossing om ze allemaal dezelfde familiebankconstructie te geven. Kinderen die al een lening bij de bank hebben, kunnen die dan bijvoorbeeld gedeeltelijk oversluiten naar de familiebank. Check wel bij de bank hoeveel er mag worden overgesloten zonder boeterente.

Boeterente is te voorkomen door in stapjes over te sluiten in meerdere jaren of door pas over te sluiten na afloop van de rentevaste periode. Als 1 kind een aflossingsvrije lening kan afsluiten en een ander kind annuïtair moet aflossen, is de behandeling toch weer niet helemaal gelijk. 

Gelijk is niet altijd ideaal

Het is ook mogelijk dat je er bewust voor kiest je kinderen niet financieel gelijk te trekken: je zoon die chirurg is, heeft misschien minder financiële steun nodig dan je dochter die verpleegster is.

Verplicht aflossen bij overlijden

Het kan ook slim zijn om in de akte vast te leggen dat de lening moet worden afgelost bij overlijden van de langstlevende ouder. De broers en zussen moeten anders erfbelasting betalen over het deel van de vordering dat zij erven. Als er verder weinig in de erfenis zit, kan dat vervelend zijn.

Alternatief: 'MetElkaarhypotheek'

Hypotheekaanbieder Obvion heeft een alternatief voor het rechtstreeks geld lenen aan je kind voor het kopen van een woning: de Obvion MetElkaarhypotheek. De MetElkaarhypotheek maakt het mogelijk om een deel van de hypotheek via Obvion te financieren en een ander deel via de ouders (of een ander familielid of een bekende). Hiermee vermijd je een aantal van de valkuilen die we hiervoor hebben beschreven. Nadeel is wel dat ouder en kind minder financieel voordeel hebben. Bekijk onze eerste indruk van de MetElkaarhypotheek.

Meer over de familiebank:

Handig naslagwerk: De familiebank

De familiebank, een uitgave van de Consumentenbond, biedt een mooi overzicht van manieren waarop je familie en vrienden met een lening en/of schenking kunt helpen. Uiteraard lees je ook hoe je dit goed regelt en wat de fiscale consequenties zijn.

Boek bestellen

De-familiebank-WW

Nieuw & interessant

  • eerste-huis-kopen

    Nieuw huis?

    Wij helpen je stap voor stap op weg. Van de ultieme verhuischecklist tot de beste verhuisdoos.

  • BKR-financieel
    Nieuws  |  18 sep.

    Gratis inzage BKR-registraties in 2018

    Vanaf eind mei 2018 is het opvragen van je eigen gegevens bij het het Bureau Kredietregistratie (BKR) gratis.
  • Artikelen_persoonlijkeleningofdoorlopendkrediet
    3 aug.

    Persoonlijke lening of doorlopend krediet

    Als je geld nodig hebt kijk je vaak eerst naar een persoonlijke lening of doorlopend krediet. Je kunt besparen bij een voordelige aanbieder.
  • nieuw-huis-nieuws
    Nieuws  |  28 jul.

    Nieuwe dienst: Verhuizen met de Consumentenbond

    Consumenten die verhuizen naar een nieuwe koop- of huurwoning kunnen vanaf vandaag terecht op het 'Nieuw huis' platform van de Consumentenbond. Praktische informatie, een checklist en een e-mailservice helpen verhuizende consumenten op weg.