Vezelclaims als lokkertje

Vezels als lokkertje

Loop door een willekeurige supermarkt en het lijkt alsof we collectief een vezeltekort aan het oplossen zijn. Ontbijtgranen zijn ‘vezelrijk’. Op hummus staat ‘bron van vezels’. Zelfs koeken prijzen hun vezels aan.

Dat klinkt als goed nieuws. Vezels zijn gezond en de meeste Nederlanders krijgen er te weinig van binnen. Maar zo’n vezelclaim kan een veel beter beeld geven dan dat het product verdient. We bekeken producten met claims als ‘bron van vezels’ en ‘vezelrijk’ en vonden er ruim 100 waarbij de claim misleidend is of veel te positief is.

Problemen met vezelclaims

Ons onderzoek laat 3 problemen zien:

• Sommige producten bevatten volgens de wettelijke regels genoeg vezels voor een claim, maar in een portie zitten nauwelijks vezels.
• Bij andere producten klopt de claim niet meer nadat je het klaarmaakt (dus zoals je het eet).
• Er zijn producten met genoeg vezels voor een claim, maar ook met veel suiker.

Sommige fabrikanten veranderen hun regels

Ons onderzoek had bij een paar merken effect. Onder meer Albert Heijn en Bolletje passen hun regels aan. Volgens de nieuwe regels van Albert Heijn mogen claims alleen op bepaalde producten staan. Ze moeten in de Schijf van Vijf staan of Nutri-Score A of B hebben. Dat betekent dat bij 11 producten de vezelclaims verdwijnen.

Ook Bolletje past zijn eigen regels aan. Het bedrijf erkent dat ‘bron van vezels’ een verkeerde indruk kan geven. Je kunt denken dat een portie een flinke hoeveelheid vezels bevat. Vanaf nu wil Bolletje alleen nog een vezelaanduiding gebruiken bij producten met minimaal 6 gram vezels per 100 gram. Ook wil het duidelijker aangeven hoeveel vezels een portie bevat. Dat zijn mooie stappen naar duidelijke informatie.

Wettelijk voldoende, maar weinig per portie

Een fabrikant mag ‘bron van vezels’ op een product zetten vanaf 3 gram vezels per 100 gram. De claim mag ook bij 1,5 gram vezels per 100 kilocalorieën. Voor ‘rijk aan vezels’ gelden dubbele hoeveelheden.

Maar die wettelijke grens per 100 gram zegt niet veel over wat je echt binnenkrijgt. Van veel producten eet je veel minder dan 100 gram. Bijna niemand smeert bijvoorbeeld 100 gram boter op zijn brood of eet 100 gram hummus bij de lunch.

Daardoor kan een product wettelijk aan de voorwaarden voor een vezelclaim voldoen, terwijl een normale portie bijna geen vezels oplevert. Een portie Maza Hoemoes van 20 gram levert bijvoorbeeld maar 0,8 gram vezels. Een portie Becel Haver & Vezels: 0,3 gram. Volwassenen hebben elke dag ongeveer 30 gram vezels nodig. Deze kleine hoeveelheden helpen dan maar weinig.

Dit probleem speelt ook bij bijvoorbeeld koek en crackers. Een Brosse Eierkoek van Bolletje levert per stuk ongeveer 0,5 gram vezels. Om daarmee aan 30 gram vezels te komen, zou je 60 eierkoeken moeten eten. Gelukkig ziet Bolletje dit zelf ook in. Bolletje zegt: ‘We zijn het met u eens dat de term 'bron van vezels' de suggestie kan wekken dat dit product een significante hoeveelheid vezels per portie bevat, hetgeen niet onze intentie is.’

Voorbeelden

Hieronder zie je voorbeelden van voedingsmiddelen waarop wij een vezelclaim vonden. Per portie bevatten ze weinig vezels.

Weinig vezels na klaarmaken

Bij producten die je moet bereiden, verandert de samenstelling. Pasta neemt tijdens het koken bijvoorbeeld veel vocht op. Daardoor bevat 100 gram gekookte pasta ongeveer de helft van de vezels van 100 gram ongekookte pasta. Ook bij ontbijtgranen daalt het vezelgehalte per 100 gram als je melk of yoghurt toevoegt.

Een voedingsclaim moet gaan over het product zoals je het eet. Toch baseren fabrikanten sommige claims op het product vóór het klaarmaken. Fabrikanten zeggen dat je hun ontbijtgranen ook droog kunt eten. Daarom vinden zij dat de claim mag uitgaan van het product zoals het wordt verkocht. Dat overtuigt niet als de tekst en afbeeldingen op de verpakking duidelijk aansturen op eten met melk of yoghurt.

Fuel10K erkent dat ontbijtgranen droog voldoende vezels kunnen bevatten voor een claim, terwijl ze na toevoeging van melk of yoghurt onder de wettelijke grens uitkomen. Precies daar zit het probleem. De claim op de verpakking kan een gunstiger beeld geven dan het product dat je uiteindelijk eet.

Voorbeelden

Hieronder zie je voorbeelden van voedingsmiddelen waarop we een vezelclaim vonden. Zoals je ze eet, bevatten ze te weinig vezels.

Veel meer suiker dan vezels

Een derde probleem is dat een vezelclaim niets zegt over de rest van het product. Een vezelclaim kan kloppen volgens de wettelijke regels, terwijl het product veel suiker bevat. Veel suiker maakt het product ongezond en geen goede bron van vezels. Dat zien we onder meer bij repen, koeken en dranken.

Zo bevat Appelsientje Vezelrijk ongeveer 7 keer zoveel suiker als vezels. De Kruidkoekreep met rozijnen van Albert Heijn bevat zelfs 12 keer zoveel suiker als vezels. Bij Liga Proteïnerepen cranberry, pinda & hazelnoot zit ongeveer 8 keer zoveel suiker als vezels. Liga benadrukt dat de vezelclaim alleen iets zegt over het vezelgehalte en niet over het hele product.

Volgens de wet mag het. Maar op de verpakking krijgen vezels en suiker niet evenveel aandacht. De positieve vezelclaim staat op de voorkant. De hoeveelheid suiker vind je in de tabel met voedingswaarden op de achterkant.

Voorbeelden

Hieronder zie je voorbeelden van ongezonde voedingsmiddelen met een vezelclaim.

Vezelclaim zegt niet genoeg

Het is goed dat een aantal fabrikanten hun regels aanpast. Maar dit lost het grotere probleem niet op. De wet laat nog steeds positieve vezelclaims toe op producten waarbij die claim weinig zegt. Je weet daardoor weinig over wat je echt binnenkrijgt. Ook weet je niet hoe gezond het hele product is.

Zo prik je door de vezelclaim heen

Een vezelclaim is een stukje informatie dat een fabrikant graag laat opvallen. Zie die claim niet als een oordeel over hoe gezond het hele product is. Kijk daarom naar wat je daadwerkelijk eet.

• Hoeveel vezels bevat 1 portie?
• Hoeveel suiker, zout en verzadigd vet zitten in het product?
• Verandert de samenstelling als je het product klaarmaakt?

Dit is nog belangrijker. Je hoeft vezels niet met koek, drank of repen binnen te krijgen. Volkorenbrood, havermout, volkorenpasta, groente, fruit, peulvruchten, noten en zaden bevatten ze van nature. Bovendien leveren die producten ook meteen andere goede voedingsstoffen.