
Geen app, geen toegang
Onderzoek
‘Moet ik de app gebruiken voor Wero? Dat kan toch niet!’ ‘Ik ben geen smartphonegebruiker voor geldzaken en wil dat zo houden.’ Het zijn slechts 2 van de tientallen reacties die we ontvingen na een aankondiging van ING. De bankt stopt met de ING Scanner voor betalingen met Wero, de opvolger van iDeal.
Met dit apparaatje bevestig je onder andere online betalingen. Sinds oktober kan dat voor Wero alleen nog met de mobiele bankapp. De bank probeert klanten al geruime tijd over de streep te trekken. Ze krijgen €50 als ze de ING Scanner inruilen voor de app. Dat de bank bij Wero-betalingen de smartphone-app verplicht stelt, raakt duidelijk een gevoelige snaar.
86% wil geen verplichting
De actie van ING staat niet op zichzelf. Apps rukken overal op. Of het nu gaat om bankieren, inloggen bij de overheid, parkeren of toegang tot musea en festivals. Maar ook om voordeel in de supermarkt of het bedienen apparaten. Steeds vaker kun of móét je dat doen met een app op je smartphone of tablet.
Die apps worden massaal gebruikt en dat is niet verwonderlijk. Ze kunnen handig en snel zijn, en je telefoon heb je vaak bij de hand.
Het voorbeeld van ING laat zien dat consumenten in verzet komen als de app de enige optie wordt. Als er sprake is van ‘smartphonedwang’. Dat zien we duidelijk terug in onze enquête hierover. Maar liefst 86% van onze panelleden vindt dat er voor belangrijke diensten altijd een volwaardig alternatief zonder smartphone moet zijn. Zij vinden dat vooral belangrijk bij overheidsdiensten (zoals DigiD), bankieren en in de zorg.
Opvallend genoeg is dit percentage even hoog onder mensen die minder handig zijn met digitale apparaten als onder mensen die dat wel zijn. Hoewel ons panel vooral uit 65-plussers bestaat, is een ruime meerderheid van de 18- tot 44-jarigen het ook eens met de stelling. Een panellid: ‘Wil je mee kunnen blijven draaien, dan ben je bijna verplicht een smartphone te nemen.’
Waar zit de weerstand?
Waar zit de weerstand? De antwoorden op deze vraag zijn in 3 groepen te verdelen. De eerste is uitsluiting: je sluit mensen buiten die geen smartphone hebben of niet met apps kunnen omgaan. ‘Ik zie het aan mijn vriendin. Zij is al blij als ze de telefoon kan aannemen. Als ik weg zou vallen, heeft zij een groot probleem.’
Ten tweede zijn er praktische bezwaren als je afhankelijkheid bent van 1 apparaat. Een smartphone kan stuk, kwijt, gestolen of te oud zijn.
Tot slot is er een groep die niet gedwongen wil worden een een smartphone of app te gebruiken. Bijvoorbeeld vanwege de privacy. Een panellid: ‘Ik weiger pertinent zo’n ding. Alles wat je doet, deel je met Big Tech.’
Geen keuze leidt tot problemen
De Nederlandsche Bank (DNB) stelde in 2023 vast dat maar liefst 2,6 miljoen Nederlanders niet al hun bankzaken zelfstandig kunnen doen. Het gaat om ouderen, lager opgeleiden en mensen met een laag inkomen, een beperking, een migratieachtergrond of weinig hulp van anderen. Daarnaast gaat het om mensen die moeite hebben met lezen en schrijven.
Alexander van Deursen is hoogleraar Digitale ongelijkheid aan de Universiteit Twente en herkent de resultaten van onze enquête. Dezelfde kwetsbare groepen komen ook in zijn eigen onderzoeken naar voren. Hij ziet dat de verschillen tussen mensen steeds groter worden als technologie ingewikkelder wordt. Dat gaat om de mate waarin mensen voordeel hebben van de digitale samenleving. De verschillen groeien ook als de technologie meer invloed krijgt.
Volgens hem ligt dat niet zozeer aan de smartphone of app zelf. ‘Het probleem ontstaat wanneer mensen geen echte keuze meer hebben tussen apparaten en manieren om diensten te gebruiken.’ Dat raakt ook mensen die wel handig zijn met digitale apparaten, maar bewust geen smartphone willen.
Van Deursen: ‘Geen apps willen gebruiken vanwege privacy, veiligheid, controle of afhankelijkheid van grote technologiebedrijven kan een bewuste keuze zijn. Als je een belangrijke dienst maar met 1 bepaald apparaat of platform kunt gebruiken, heb je die keuze niet meer. Bij belangrijke diensten moet je niet alleen rekening houden met mensen die iets niet kunnen. Maar ook met mensen die iets om goede redenenniet willen.’
Bankieren, DigiD, parkeren, Lidl
Onze enquête laat zien dat veel consumenten last hebben van de groeiende afhankelijkheid van apps. Van de ondervraagden heeft 23% weleens iets niet kunnen regelen omdat daarvoor een smartphone nodig was.
Bankzaken regelen staat met stip op 1. Daarna volgen inloggen met DigiD, medische gegevens inzien, parkeren en korting krijgen in de supermarkt.
Dat DigiD vaak genoemd wordt, is geen verrassing. Het is de toegangspoort tot overheidsdiensten en veel zorgverleners. DigiD wordt dus veel gebruikt. Maar de meeste klachten gaan hierbij over technische storingen en niet over het ontbreken van een alternatief.
Voor de DigiD-app bestaan alternatieven. Een programma op de pc of een code van 6 cijfers die je via sms ontvangt.
Maar voor bepaalde privacygevoelige gegevens, zoals sommige medische informatie, is een extra paspoortcheck nodig. Die kun je voorlopig alleen doen met een geschikte tablet of smartphone. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties moet de paspoortcheck in 2027 ook via de computer mogelijk worden.
Parkeren wordt ook vaak genoemd. Doordat betaalautomaten verdwijnen, heb je daarvoor steeds vaker een app én internetverbinding nodig.
Consumenten lopen daarnaast kortingen mis in de supermarkt of bouwmarkt, omdat die alleen via een app beschikbaar zijn. De panelleden noemen hierbij vooral Lidl.
Kun je nog bankieren zonder smartphone?
Terug naar bankieren, een belangrijke dienst waarbij klanten de meeste smartphonedwang ervaren. Bij welke banken kun je nog zonder smartphone terecht?
We vroegen het de 4 grootste traditionele Nederlandse banken (ING, ABN AMRO, Rabobank, ASN Bank) en Triodos. Nieuwe internetbanken als Knab en Bunq lieten we buiten het onderzoek. Hun klanten bewust kiezen voor een bankapp.
Het goede nieuws is dat je bij deze 5 banken de meeste gewone bankzaken (nog) online kunt regelen, zonder smartphone. Inloggen, overboeken, en betalen met iDeal kun je bevestigen met de app, maar ook met een identifier of vergelijkbare bankscanner.
Maar ‘nog’ staat niet voor niets tussen haakjes. Alleen ABN AMRO en Rabobank laten ons duidelijk weten dat klanten bij hen volledig zonder smartphone moeten kunnen bankieren. En ze maken dat ook waar.
Maar alle 5 de banken prijzen op hun website toch vooral hun bankapp aan. Zo stuurt ABN AMRO klanten die online een nieuwe e.dentifier willen aanvragen, duidelijk richting mobiel bankieren (‘meest gekozen’, ‘direct beschikbaar’).
Meeste smartphonedwang bij Triodos
Hoe sterk banken hun klanten richting de app sturen, verschilt per bank. Triodos gaat hierin het verst. De duurzaamheidsbank stopt met de identifier, maar biedt geen alternatief. ABN AMRO heeft bijvoorbeeld een usb-security stick. Die steek je in een pc of laptop om veilig in te loggen. En ASN Bank biedt een browsercode, waarmee je onder andere betalingen kunt doen.
Gaat bij Triodos je identifier stuk of is de batterij leeg, dan krijg je geen nieuwe meer. Inloggen of bevestigen kan dan alleen nog met de app. Maar deze bank gaat nog verder. Zo kunnen nieuwe klanten zich alleen via de app identificeren. Bij de andere banken kan een medewerker dat ook thuis of op een bankkantoor doen.
Daarnaast zijn bepaalde diensten van Triodos alleen via de app beschikbaar. Een voormalige klant: ‘Een paar jaar geleden kon ik een spaardeposito afsluiten via internetbankieren, nu alleen nog via de Triodos-app. Ik laat me niet dwingen om apps op mijn telefoon te zetten. Mij zijn ze kwijt.’
De bank wijst op gemak, veiligheid en duurzaamheid. Op onze vraag laat Triodos weten dat klanten nog een identifier kunnen krijgen. Ze moeten daarvoor contact opnemen en aangeven dat ze niet met de app kunnen of willen werken.
Bij ING en ASN Bank neemt de appdwang toe
Van de 5 banken bevinden ING en ASN Bank zich in het midden. Bij ING kun je Wero-betalingen nu al alleen nog maar goedkeuren met de bankapp. Bij ASN Bank geldt dit vanaf 2028. En je ontkomt bij beide banken ook niet aan de app als je wilt betalen met een debitcard. Dat is de nieuwe betaalpas waarmee je vaak ook betalingen kunt doen waarvoor je vroeger een creditcard nodig had.
ING en ASN Bank hebben meer addertjes onder het gras. Als je bij ASN geen app wilt gebruiken, kun je online bankieren met een browsercode. Daarmee kun je maximaal €5000 per dag overboeken naar andere rekeningen. En ING heeft als regel dat je de ING Scanner niet meer kunt gebruiken als je de app eenmaal hebt geactiveerd. Daarvoor moet je de app eerst uitzetten.
Strengere Europese regels
Van Deursen is kritisch over deze ontwikkelingen. ‘Iemand die gisteren zelfstandig een online betaling kon doen, kan door een beslissing van de bank morgen afhankelijk worden van een ander apparaat, een andere betaalwijze of hulp van een ander persoon. Als er geen volwaardig alternatief is, ontstaat uitsluiting.’
De Nederlandsche Bank vindt dat betaaldiensten voor iedereen toegankelijk moeten zijn. Volgens beleidsadviseur Huib Klarenbeek mogen banken in principe zelf bepalen welke alternatieven zij aanbieden. ‘Maar ze doen er goed aan om niet alles via de bankapp te laten verlopen.’
Het is ook nog maar de vraag hoelang banken hun klanten mogen dwingen de app te gebruiken. In Brussel wordt gewerkt aan nieuwe wetgeving: de Payment Services Regulation (PSR). Volgens deze regels mogen betaaldienstverleners hun klanten niet verplichten een smartphone of ander slim apparaat te hebben. Dat geldt voor inloggen en betalingen goedkeuren. Er geldt een uitzondering voor klanten die duidelijk instemmen met diensten via apps, zoals bij Bunq of Knab. De wet treedt gaat naar verwachting in 2028 of 2029 in.
Nieuwste artikelen

Deel dit artikel







