icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Warmtepomp

Een warmtepomp verwarmt zelfstandig je huis, of als 'hybride warmtepomp' in combinatie met een cv-ketel. De warmtepomp gebruikt energie uit de bodem, de buitenlucht of grondwater als bron van warmte. Zelfs als het buiten koud is. Dat bespaart energie, dus je stookt zuiniger en duurzamer.

Peter van der Wilt

Peter van der Wilt , Expert Energie Bijgewerkt op:14 maart 2019

Artikel_warmtepompsysteem kopie

'All-electric' warmtepomp bij nieuwbouwhuis

Een zelfstandig werkend warmtepompsysteem zorgt voor de ruimteverwarming en het warme water. In de zomer kan het systeem de woning ook koelen. Je hebt dan geen gasaansluiting meer nodig, maar krijgt wel te maken met een hoger stroomverbruik. Die extra elektriciteit zou je (op jaarbasis) bijvoorbeeld kunnen halen uit zonnepanelen op je dak.

Vanwege de hoge investeringskosten en de hoge eisen aan de isolatie van de woning is een zelfstandig warmtepompsysteem, ook wel 'all-electric' genoemd, met name interessant voor nieuwbouwwoningen. Maar een heel goed geïsoleerde oudere woning kun je ook prima met alleen een warmtepomp verwarmen.

Je hoeft daarvoor geen bronnen in de tuin te boren. Lucht/water-warmtepompen, die de duurzame warmte uit de buitenlucht halen, worden steeds beter en zeker met de ISDE-subsidie (zie hieronder) ook steeds betaalbaarder. Bodemwarmtepompen hebben wel 2 grote voordelen: ze zijn het meest efficiënt en ze maken buiten de woning geen geluid.

Subsidie Amsterdam voor afsluiten gasaansluiting

Vanaf september 2017 kunnen huiseigenaren in Amsterdam tot €5000 subsidie krijgen om hun gasaansluiting te laten verwijderen door de netbeheerder. Afhankelijk van de wijk waarin je als Amsterdammer woont, kun je dan kiezen voor aansluiting op het stadswarmtenet of je woning met een all-electric warmtepomp gaan verwarmen. Houd de website van de gemeente Amsterdam in de gaten voor meer informatie over deze subsidieregeling.

Benieuwd of je kunt besparen op je energieverbruik?

Voer een geldige postcode in

Voer een geldig huisnummer in

Hybride warmtepomp: zeer geschikt voor bestaande woning

Voor bestaande woningen is doorgaans een hybride warmtepomp aantrekkelijker. Dat is een combinatie van een HR-combiketel met een kleine elektrische warmtepomp. Je kunt de warmtepomp combineren met je bestaande cv-ketel, maar er bestaan ook kant-en-klare gecombineerde hybride systemen.

Veel besparen

Met een hybride warmtepomp kun je rond 75% op je gasverbruik besparen. Het grootste deel van het jaar stook je elektrisch, met een zeer hoog rendement door de warmtepomp. De cv-ketel op gas springt alleen nog bij als het heel koud is, of afhankelijk van het gekozen systeem, voor warm water uit de kraan.

Een gasaansluiting blijft dus nog wel nodig. Omdat je wel meer stroom gaat verbruiken is de combinatie met zonnepanelen aantrekkelijk. Weliswaar vallen de maanden waarin de warmtepomp het hardst moet werken niet samen met die waarin de zonnepanelen het meeste opbrengen, maar zeker zolang de salderingsregeling nog geldt is dat financieel geen probleem.

Vaak wordt gezegd dat je voor een warmtepomp ook vloerverwarming nodig hebt. Hoewel dat inderdaad prima werkt, is het niet nodig. Controleer het volgende:

  • Kun je je woning ook met een keteltemperatuur (aanvoertemperatuur, die kun je instellen) van zo'n 50 graden meestal* wel warm genoeg stoken?

Dan is je huis voldoende geïsoleerd om gewoon je bestaande verwarmingsradiatoren te blijven gebruiken in combinatie met een warmtepomp.

* Als die aanvoertemperatuur van 50 graden in een vorstperiode niet volstaat geeft dat niks, en kun je nog steeds prima voor een hybride warmtepomp kiezen. Want bij vorst neemt de cv-ketel in zo’n systeem het werk tijdelijk over van de warmtepomp.

Wordt je woning alleen warm genoeg als je radiatoren loeiheet zijn? Laat dan liever eerst je woning beter isoleren voor je een warmtepomp aanschaft. En als de ene kamer wel goed op temperatuur komt, maar de andere niet, terwijl de isolatie gelijk is: vraag dan een installateur om je cv-systeem waterzijdig in te regelen.

Ventilatielucht of buitenunit

Er zijn hybride warmtepompen die op ventilatielucht werken, zoals de Warmtewinner van Eneco of de Ecolution van Inventum. Zo'n model is alleen geschikt als je mechanische ventilatie in je woning hebt en heeft slechts een beperkt elektrisch vermogen. Ook zal de besparing tegenvallen als je de mechanische ventilatie nu niet altijd aan hebt staan of zacht zet (de warmtepomp krijgt dan ook minder warmte uit de ventilatielucht).

De meeste hybride warmtepompen werken dan ook met een buitenunit, die warmte uit de buitenlucht haalt. Een bekend voorbeeld is de ELGA van Techneco, maar vrijwel alle fabrikanten van cv-ketels bieden inmiddels ook hybride warmtepompsystemen aan.

Behalve de buitenunit is er natuurlijk ook een binnenunit. Deze is vaak een slag kleiner dan de cv-ketel waar hij meestal naast hangt. De binnen- en buitenunit kunnen ook gecombineerd zijn. Dan hangt hij bijvoorbeeld in de schuur en lopen er cv-leidingen van de gecombineerde unit naar de cv-ketel.

De aanschafkosten voor zo'n systeem liggen volgens Milieu Centraal rond de €4000 inclusief installatie, exclusief cv-ketel. Maar je kunt een flinke aankoopsubsidie krijgen.

hybride warmtepompEen hybride warmtepompsysteem met de buitenunit aan de rechterzijde. Bij dit specifieke Intergas/Daikin-systeem zit de binnenunit niet naast of onder, maar achter de cv-ketel.

Plaatsing en geluid buitenunit warmtepomp

De buitenunit kan vaak in de tuin, op een plat dak, aan de achterkant van de woning tegen de gevel of op het balkon geplaatst worden. Er moet water afgevoerd kunnen worden (condens en smeltwater na een ontdooicyclus).

Aandachtspunt is verder vooral het geluid van de buitenunit. Dit verschilt per model, vraag hiernaar bij de installateur of zoek het op in de specificaties. In folders en websites staat vaak het geluidsniveau op een bepaalde afstand vermeld. Pas op dat je geen appels met peren vergelijkt: 40 dB (decibel) op 3 meter afstand is veel meer geluid dan 42 dB op 1 meter afstand.

Op het verplichte energielabel van de warmtepomp staat het 'geluidsvermogen' van zowel de binnenunit als eventuele buitenunit van de warmtepomp. Het geluidsvermogen is onafhankelijk van de afstand en dus beter geschikt om te vergelijken.

Nog belangrijker dan het aantal decibel, is om trillingen te voorkomen. De buitenunit mag geen trillingen op de woning, het balkon of andere bouwkundige constructies overbrengen. Zorg bij plaatsing vlak tegen een gevel dus altijd voor trillingsdemping.

Strengere eisen vanaf 2020

Vanaf 2020 gelden nieuwe, vrij strenge, eisen voor het maximale geluid van warmtepompen. Dit staat in een voorgestelde wijziging van het Bouwbesluit.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken wil op deze manier overlast van warmtepompen voorkomen. Deze eisen gelden niet alleen voor nieuwbouw. Maar ook voor bestaande woningen.

Wij zijn voorstander van strengere geluidseisen omdat ze de markt bewegen naar stillere warmtepompen en betere installatie. Niemand wil na een dure investering in een burenruzie terechtkomen.

Hoe kun je aan de geluidseisen voldoen?

De voorgestelde eisen gaan over de hoeveelheid geluid op de erfgrens. Dus als de buitenunit veel lawaai maakt, moet deze verder van de erfgrens en/of in een geluidsabsorberende kast staan.

We geven een checklist:

1) Keuze van de apparatuur

  • Kies voor een warmtepomp met het juiste vermogen voor jouw woning.
  • Bij gelijk vermogen maakt een buitenunit met een grotere ventilator minder geluid omdat de ventilator minder hard hoeft te draaien.
  • Kies voor een warmtepomp met een buitenunit die relatief stil is. Let op het geluidsvermogen dat op het energielabel staat. Vraag de fabrikant/installateur wat dat betekent voor het geluidsniveau op een bepaalde afstand.
  • Kies voor een warmtepomp die modulerend is. De compressor moet niet alleen aan of uit kunnen, maar op verschillende snelheden kunnen draaien.
  • Kies voor een warmtepomp die een nachtinstelling heeft. Die optie zorgt dat  hij 's nachts niet op vol vermogen gaat draaien, om geluid te beperken.
  • Maak je woning geschikt voor lage-temperatuurverwarming. Dit doe je door te isoleren en vervolgens vloerverwarming en/of lage-temperatuur radiatoren te installeren. Als de afgiftetemperatuur van de warmtepomp laag kan blijven, werkt hij efficiënter en stiller.
  • Overleg met de leverancier of een buffervat een goed idee is. Door warmte te bufferen kan de warmtepomp langer op een laag toerental draaien, in plaats van vaker tussen uit en vol vermogen te schakelen. Dat is niet alleen stiller, de warmtepomp gaat ook langer mee.

2) Plaatsing

  • Hoe verder de warmtepomp van je huis en woningen in de omgeving staat, hoe kleiner de kans op geluidsoverlast. Houd wel rekening met rendementsverlies door lange leidingen.
  • Een plek op een plat dak is een goed idee. Zorg wel voor trillingsdemping, daarnaast mag de uitblaasopening niet op een gevel gericht zijn.
  • Ook aan een gevel of op een balkon is trillingsdemping erg belangrijk.
  • Zorg voor zoveel mogelijk vrije ruimte (of beplanting, maar dus geen muren of schuttingen) rondom de uitblaasopening. Een tuin met planten en gras weerkaatst veel minder geluid dan een betegelde tuin. Zorg wel dat de buitenunit niet overgroeid of vervuild raakt en goed bereikbaar is voor onderhoud.
  • Overweeg een geluidswerende omkasting. Reken op een meerprijs van ruim boven €1000, maar de buren zullen je dankbaar zijn. Een goede omkasting is afgestemd op het geluid en de grootte van een specifieke buitenunit. Let op: een buitenunit met kast is fors groter dan alleen een buitenunit.

Onderhoud

Vergeet na plaatsing niet regelmatig even naar de warmtepomp te laten kijken. Echt onderhoud is meestal niet nodig, maar een check op vervuiling of eventuele lekkage van het koudemiddel wel. Volg de voorschriften van de fabrikant. Want als de warmtepomp steeds minder efficiënt gaat draaien, maakt hij ook meer geluid.

Niet alle opties in bovenstaande checklist zullen voor jouw situatie van toepassing zijn of mogelijk zijn. Bespreek de mogelijkheden met een installateur. Liefst wel eentje die al veel ervaring met warmtepompen heeft. Als je al weet welk merk je wilt hebben is het handig om te informeren bij de fabrikant naar de installateurs die hij aanraadt.

Buitenunit soms gewoon geen goed idee

In sommige gevallen zal een warmtepomp met de buitenlucht als bron gewoon (nog) niet mogelijk zijn. Omdat de beschikbare ruimte het niet mogelijk maakt om op betaalbare manier de buitenunit zo te plaatsen dat deze aan de geluidseisen voldoet. Vaak zal wel iets mogelijk zijn, dus vraag een installateur met kennis en ervaring.

Een andere optie om toch voor een lucht/water-warmtepomp te kunnen kiezen is een buitenunit-loze warmtepomp. Het gaat dan om warmtepompen die wel de buitenlucht als warmtebron gebruiken, maar deze lucht door buizen naar binnen zuigen en afgekoeld weer naar buiten blazen. Dit type warmtepomp is (nog?) niet erg gebruikelijk. Het zou een oplossing kunnen zijn voor bijvoorbeeld appartementencomplexen. Nadeel is natuurlijk wel dat dit type binnenshuis weer meer geluid maakt. En dat er (veel) meer binnenruimte nodig is en er enorme buizen door gevel of dak moeten.

Subsidie op warmtepomp

Voor de aanschaf van een warmtepomp is er landelijke ISDE-subsidie (Investeringssubsidie duurzame energie). Het subsidiebedrag is afhankelijk van de soort warmtepomp. Voor een hybride warmtepomp van 4 kW kun je €1700 subsidie krijgen, dus je aanschafkosten worden er bijna door gehalveerd.

Voor een zelfstandig werkende all-electric warmtepomp zijn hogere subsidiebedragen beschikbaar (hoe hoger het vermogen van de warmtepomp, hoe hoger het subsidiebedrag). Maar de aanschafkosten daarvan zijn dan ook veel hoger.

Let op: Je moet de warmtepomp eerst installeren, daarna vraag je binnen 6 maanden de subsidie aan.

Kijk voor meer informatie over subsidie op warmtepompen en een lijst met alle warmtepompen op de website van de Rijksoverheid.

Merken, leveranciers en installateurs warmtepompen

Een warmtepomp moet zonder problemen 20 jaar meekunnen. Vakkundige installatie is daarbij net zo belangrijk als het kiezen van het juiste systeem. En bovendien nodig om niet later problemen te krijgen met het geluid van de buitenunit van de warmtepomp.

Je kunt een installateur vinden via kwaliteitsregister Qbis.nl (klik op 'warmte'). Of informeer bij de fabrikant welke installateurs hij aanraadt. Er is namelijk nog een tekort aan ervaren warmtepomp-installateurs, en de onderlinge verschillen tussen de systemen zijn groot. Je bent dus beter af met een installateur die praktijkervaring heeft met warmtepompen van het merk waar je voor kiest.

Jaarlijkse besparing met warmtepomp

Een zelfstandige warmtepomp werkt het best in combinatie met een systeem van lagetemperatuurverwarming, zoals vloer- en wandverwarming. Voor een hybride warmtepomp is geen lagetemperatuurverwarming nodig. Maar altijd geldt: hoe lager de aanvoertemperatuur van je radiatoren, hoe zuiniger het systeem werkt. Een goed geïsoleerd huis met voldoende radiatoroppervlak geeft dus altijd het efficiëntste verwarmingssysteem.

Met een hybride warmtepomp bespaar je volgens Milieu Centraal gemiddeld zo'n €200 per jaar (prijspeil 2019) ten opzichte van een hr-ketel. In dit bedrag zijn de hogere elektriciteitskosten al verrekend. Bij een volledige warmtepomp gaat de besparing richting €300, plus nog eens ongeveer €250 per jaar als je op inductie gaat koken en dus helemaal geen gasaansluiting meer nodig hebt. Bij een bovengemiddeld grote en/of vrijstaande woning valt meer te besparen.

Je kunt de besparing nog groter maken door de warmtepomp te combineren met een zonneboiler.

COP en rendement warmtepomp

Het rendement van de warmtepomp wordt ook wel uitgedrukt in de zogeheten COP (Coëfficiënt Of Performance): dit is de verhouding tussen de hoeveelheid warmte die de warmtepomp afgeeft, en de hoeveelheid energie die deze verbruikt. Bij een COP van 1 geeft de warmtepomp evenveel warmte af als die aan energie opmaakt, en is het rendement dus 100%. Hoe hoger de COP, hoe beter.

Elektrische warmtepompen voor verwarming hebben meestal een COP tussen 4 en 5: het rendement van het apparaat ligt dus tussen 400 en 500%. Hoger dan 100% kan omdat de warmtepomp 'gratis' energie uit de buitenlucht of grond(water) haalt.

Maar let op: omdat de elektriciteit die de warmtepomp gebruikt eerst opgewekt moet worden, valt het rendement lager uit. Uitgaande van de gemiddelde elektriciteitsproductie komt het rendement van een warmtepomp uit op zo'n 160 tot 200%. Met alleen echt groene stroom kom je wel aan die 400-500%. Je kunt daarvoor natuurlijk ook een flink aantal zonnepanelen op je eigen dak laten plaatsen.

De COP staat op het energielabel van de warmtepomp (verplicht sinds 2015).

Een warmtepomp werkt het best in combinatie met goede isolatie. Zorg dus dat je huis redelijk geïsoleerd is voordat je een hybride warmtepomp koopt, en zelfs goed geïsoleerd voor je een volledige ('all-electric') warmtepomp neemt.

Lees ook: