! Je browser is verouderd.

Update je browser voor meer veiligheid en snelheid om deze site optimaal te kunnen gebruiken.

Klik hier om te lezen welke browsers geschikt zijn

icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest

Zonnebrand en het milieu

Zonnebrand is essentieel in de bescherming van onze huid tegen schadelijke gevolgen van de zon. Maar er is ook een keerzijde. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat ingrediënten die in zonnebrand voor kunnen komen een nadelig effect kunnen hebben op het dierlijk leven in de zee.

Lauri Ten Grotenhuis

Lauri Ten Grotenhuis , Expert Woning & Huishouden Bijgewerkt op:4 mei 2021

Veilig zonnen milieu

Wat zit er in zonnebrand?

De samenstelling van een zonnebrand is ongeveer het onderstaande: 

Basis
De basis van een zonnebrand kan bestaan uit olien, waxes en alcoholen voor crème en sprays en alcoholen voor een gel en olie. Dit is 60-70% van de formule. 

Uv-filters
25-40% is mix van uv-filters. Welke en hoeveel is afhankelijk van de formule (creme, olie, etc) en SPF.

Hulpstoffen

Dan zit er nog van alles in zodat het product prettig te gebruiken is:

  • Parfum of geurstof. In vrijwel alle zonnebrandproducten voor volwassenen zit parfum of een geurstof. Juist de geur van zonnebrand spreekt velen van ons aan: het roept direct het zomergevoel op. Maar bij sommigen kan het een (huid)allergische reactie oproepen.
  • Bevochtigers (glycerin, propylene glycol)
  • Emulgators voor het beter mengen van stoffen (PEG, glyceryl stearate)
  • Filming (PVP copolymer)
  • Verdikkingsmiddelen (xantham gum, carbomer)
  • Chelaatvormers. Die zorgen ervoor dat 'de boel bij elkaar gehouden wordt'. Stoffen die EDTA bevatten zijn chelaatvormers. In water lossen ze langzaam op en breken ze langzaam af. Ze kunnen op de langere termijn toxisch zijn. Ze zijn niet toegestaan bij het Ecolabel EU en Nordic Swan
  • Pigmenten
  • Stabilisatoren
  • Conserveermiddelen

Parfum, conserveringsmiddelen en kleurstoffen zijn elk goed voor zo’n 2%.

  • Sommige conserveringsmiddelen en antimicrobiële stoffen kunnen giftig zijn voor het leven in het water, algen en vissen. Ecolabel EU en Nordic Swan verbieden het gebruik van BHT, BHA, parabenen, formaldehyde releasers en triclosan.
  • Sommige van de 26 allergenen in parfum (bijvoorbeeld: citronellol geraniol, limoneen, buthylfenyl methylpropional) kunnen bioaccumuleren en kunnen giftig zijn voor algen of vissen. Gebruik er van is gereguleerd in de Cosmetic richtlijn van de EU en gebruik ervan wordt beperkt door EU Ecolabel en de Nordic Swan.

Sommige uv-filters en andere ingredienten in zonnebrand kunnen invloed hebben op het leven in zee. Zo kunnen ze de groei van plankton beperken, kunnen ze koraal bleken en kunnen ze giftig zijn voor de kleinste zeedieren. Ze kunnen zich ook opstapelen in de voedselketen. 

Daarnaast kunnen zonnebrand middelen allergenen bevatten: bij sommige mensen roepen ze een (huid) allergische reactie op. Van de 26 meest bekende allergenen zit in zonnebrand het meest:

  • Linalool
  • Limonene
  • Benzyl alcohol
  • Citronellol
  • Benzyl silate
  • Geraniol

WAARSCHUWING: Ophouden met smeren is niet de oplossing. Zonnebrand is echt cruciaal om ons te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van zonnestralen.

    Wat kan er beter?

    Uit onze analyse blijkt dat fabrikanten wel ándere keuzes kunnen maken in de ingrediënten die ze toepassen. Er zijn merken die hier heel bewust mee bezig zijn en er zijn merken die op dit vlak nog veel kunnen verbeteren. Als consument kun je hier rekening mee houden bij de keuze voor een zonnebrandmiddel.

    Hoe verschillende producten scoren voor milieu-impact vind je in onze testen van zonnebrandmiddelen met SPF30 en zonnebrandmiddelen met SPF50 of 50+.

    Gelukkig is van veel stoffen in zonnebrandmiddel onderzocht wat de impact op het milieu is. Maar er zijn ook nog onduidelijkheden in de wetenschappelijke kennis, dus we blijven de ontwikkelingen goed volgen. Met de kennis van nu hebben we een milieuscore toegevoegd aan onze test waarbij we de ingrediënten verdeeld hebben in 2 groepen: 

    • uv-filters
    • andere ingrediënten

      Uv-filters

      Er zijn 2 soorten uv-filters:

      Chemische filters
      Deze filters nemen de zonnestralen op. Ze worden ook wel organische filters genoemd. Veelvoorkomend zijn octylcrylene, octinoxate en oxybenzone.

      Fysische filters
      Deze filters beschermen door de zonnestralen te blokkeren of te reflecteren. Ze worden ook anorganische filters genoemd. Hiervan zijn er slechts 2 toegestaan: titaniumdioxide en zinkoxide.

      Zijn uv-filters schadelijk? 

      Fysische filters hebben de reputatie dat ze 'natuurlijk(er)' zijn omdat ze van mineralen gemaakt worden. Dat wil echter niet zeggen dat ze geen probleem zijn voor het milieu en beide soorten filters kunnen een gevaar vormen voor het zeeleven. 

      Fysische filters blokkeren zowel uv A als uv B omdat de mineralen een hoge reflectie index hebben. Er zijn 2 fysische filters toegestaan:

      • titaniumdioxide
      • zinkoxide

      Deze reageren (in nano vorm) met de ultraviolette straling van de zon en transformeren deels in een nieuwe stof; te weten waterstofperoxide (H2O2). H2O2 is giftig voor phytoplankton (de basis van de voedselketen) en voor veel vissen. Deze filters worden vaak in nano-vorm gebruikt, omdat de producten dan beter te smeren zijn. Maar die hele kleine deeltjes kunnen ook doodringen in verschillende levensvormen en in sommige gevallen opstapelen en neerslaan.   

      Verschillende chemische filters hebben weer andere nadelen; ze kunnen een voedingsbodem vormen voor virussen die het koraal aantasten en werken daarmee het bleken van koraal in de hand. Dit fenomeen treedt op wanneer koraal zijn algen verliest waarmee het in een speciale balans samenleeft en waaraan ze voedsel onttrekken. Oxybenzone, kan niet alleen koraal doden maar ook het DNA beschadigien van volwassen koraal of van nieuw koraal aanpassen waardoor het niet meer goed kan ontwikkelen. 

      Daarnaast draagt de opwarming van de aarde ook bij aan de schade aan het koraal en zeeleven in het algemeen. Maar het effect van zonnebrand verschilt in die zin dat het steriele, vervormde 'zombie riffen' creëert waar veel leven niet meer mogelijk is. 

      Welke uv-filters zijn toegestaan?

      In de regelgeving van de EU voor cosmetica (Regulation EC 1223/2009 annex VI ) staat vermeld welke uv-filters zijn toegestaan. Daar staan 31 filters op, waaronder twee nano varianten. Van deze lijst worden er 15 het meest gebruikt. Van deze filters mag doorgaans 5-10% in een zonnebrand gebruikt worden. Voor zink- en titanium oxide geldt 25%.

      De EU regelgeving kijkt hierbij naar de veiligheid met gebruik voor de mens en niet het milieu. Kijkend naar de impact op het milieu heeft alleen het Northern Swan Ecolabel een lijst van uv-filters die duurzaam zijn en zijn toegestaan om het label te verkrijgen.

        Microplastics in antizonnebrandmiddelen

        Fabrikanten zijn niet verplicht aan te geven welke gebruikte ingrediënten microplastics zijn. Je kunt het op de verpakking dus niet altijd direct zien. Maar er zijn wel hulpmiddelen. Producten met een van de volgende labels mogen geen microplastics bevatten:

        • het Europees ecolabel
        • Demeter keurmerk
        • Nordic Swan label
        • Cosmos organic
        • Natrue
        • Zero plastics inside

        Een aantal van deze keurmerken stellen ook andere eisen aan de milieubelasting van cosmetische producten.

        In de testtabel staat welke zonnebrand (mogelijke) microplastics bevatten. Wij hebben hiervoor de lijst van de ECHA (Europees Agentschap voor chemische stoffen) als referentie genomen. We scanden de producten ook met de app Beat the microbead.

        Komt jouw zonbeschermingsmiddel niet terug in een van onze tests? Check dan in de Beat the microbead-app of jouw zonbeschermingsmiddel microplastics bevat. 

        De meest voorkomende  (mogelijke) microplastics in onze internationale test zijn:

        • dimethicone
        • triacontanyl pvp (mogelijk)
        • acrylates crosspolymer
        • acrylates copolymer
        • VP/Hexadecene ccopolymer
        • acrylates/c10-30 alkyl acrylate crosspolymer (mogelijk)
        • carbomer
        • styrene/acrylates copolymer

        Microplastics

        Microplastic zit overal. Velen maken zich er weleens zorgen over. Deze kleine plasticdeeltjes kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. Hoe voorkom je dat je er onnodig aan wordt blootgesteld?

        vrouw-drinkt-kraanwater

        Sommige landen hebben een verbod op ingrediënten 

        Verschillende landen hebben een verbod ingesteld op zonnebrandmiddelen die bepaalde ingrediënten bevatten:  

        • Palau (eiland bij Indonesië en Papua New Guinea) verbiedt vanaf 2020 zonnebrand die ingrediënten bevat waarvan is vastgesteld dat ze koraal leven bleken en schade toe brengen: onder andere: oxybenzone, octocrylene en 4-methyl-benzylidene camphor.
        • Hawaii verbiedt vanaf 2021 de filters oxybenzone and octinoxate omdat ze koraal bleken.

        Wanneer je op vakantie gaat naar een exotisch oord is het aan te bevelen om na te gaan of daar restricties gelden voor het gebruik van zonnebrand met bepaalde ingrediënten, of je zonnebrand terplaatse te kopen.  

        Indeling van uv-filters

        Elk uv-filter heeft een score gekregen voor:

        • EDC: endocrine disruptors / hormoonontregelend op de omgeving
        • Giftigheid: voor vissen, Daphnia (watervlo) en algen
        • Afbreekbaarheid: hoe makkelijk is de stof af te breken en gaat dat snel of langzaam?  
        • Bioaccumulatie: is de ophoping van chemische stoffen aanwezig in het milieu, in levende wezens (planten of dieren). Als dit hoog is dan is het effect van de stof groter en de kans dat het in de voedselketen terecht komt groter
        • Effect op koraal

        Er zijn filters waar op één van deze punten geen data is. Die krijgen in dat geval niet het voordeel van de twijfel. Gebruik van een stof waarover geen data beschikbaar is op deze punten wordt juist afgerekend. 

        Uv-filters in de groene categorie

        Filters die tot deze groep behoren zijn de beste keuze voor het milieu. Ze zijn niet geclassificeerd als hormoonontregelaars, zijn niet bioaccumulerend en hebben een lage giftigheid. Sommige zijn toegestaan ​​door het Nordic Ecolabel-milieulabel.

        Uit de analyse die we hebben uitgevoerd, blijkt dat sommige van deze chemische filters aanwezig zijn in verschillende producten zonder specifieke claims, terwijl titaniumdioxide een fysiek filter is dat wordt gebruikt in producten met de claim 'eco of bio'.
        Namen waarmee deze filters op het etiket staan (alfabetische volgorde): 

        • Benzofenon-5
        • Benzylideen kamfer sulfonzuur
        • Bis-Ethylhexyloxyphenol Methoxyphenyl Triazine
        • Diethylamino Hydroxybenzoyl Hexyl Benzoate
        • Dinatriumfenyldibenzimidazol-tetrasulfonaat
        • Peg-25 PABA
        • Fenylbenzimidazol sulfonzuur
        • Polysilicium-15
        • Natriumfenylbenzimidazolsulfonaat
        • Titaandioxide / nano*
        • Tris-Bifenyl Triazine / Nano*

        * Voor titaniumdioxide en triazine zijn de traditionele vorm en nano vorm beschikbaar, beide zijn positief beoordeeld. Hoewel voor nanovormen verdere diepgaande studies nuttig zouden zijn.

        Uv-filters in de gele categorie

        In deze groep hebben we filters opgenomen die enkele kritieke aspecten voor het milieu bezitten, ze kunnen bioaccumulerend zijn of slecht biologisch afbreekbaar of giftig voor algen of vissen of koralen.

        Behalve benzofenon wordt niet vermoed dat metoxycinnamaat en salicylaat het endocriene (hormonale) systeem verstoren.

        Deze groep omvat ook enkele filters waarvoor onvoldoende informatie beschikbaar is, met name voor afbreekbaarheid en bioaccumulatie, waaronder het fysieke zinkoxidefilter, zowel in de traditionele als in de nanovorm.

        Ze vormen de grootste groep en zijn aanwezig in veel van de producten die we hebben geanalyseerd.

        Namen waarmee ze op het etiket staan ​​(alfabetische volgorde):

        • Benzofenon-3 en -4
        • Kamfer Benzalkoniummethosulfaat
        • Diethylhexyl Butamido Triazone
        • Drometrizole Trisiloxane
        • Ethylhexyl Methoxycinnamate
        • Ethylhexyl Salicylaat
        • Ethylhexyl Triazone
        • Methyleenbis-benzotriazolyltetramethylbutylfenol / nano
        • Fenyleen Bis-difenyltriazine
        • Terephthalylidene Dicamphor Sulfonic Acid
        • Zinkoxide / Nano

        Uv-filters in de rode categorie

        Deze groep bevat chemische filters die volgens beschikbare studies bioaccumulerend en giftig zijn voor vissen en algen en koraalverbleking veroorzaken. Behalve octocryleen worden ze beschouwd als vermoedelijke hormoonontregelaars. Sommige zijn ook slecht biologisch afbreekbaar.

        De meest voorkomende zijn butylmethoxydibenzoylmethaan, octocryleen en homosalaat; andere komen minder vaak voor en gelukkig hebben we sommige niet gevonden in een van de meer dan 120 geanalyseerde middelen omdat ze niet langer worden gebruikt.
        Namen waarmee ze op het etiket staan ​​(in alfabetische volgorde):

        • 4-Methylbenzylideen-kamfer
        • Butylmethoxydibenzoylmethaan
        • Ethylhexyl Dimethyl Paba
        • Homosalaat
        • Isoamyl P-methoxycinnamaat
        • Octocryleen
        • Polyacrylamidomethyl-benzylideen-kamfer

        Verpakkingen

        In onze test meten kijken we ook naar de impact van de verpakking:

        • Hoeveel product verspil je doordat je het niet uit de verpakking kunt krijgen?
        • Een product dat gesealed in de winkel ligt krijgt bonuspunten omdat je dan kunt controleren dat het nog niet is gebruikt.
        • We beoordelen de hoeveelheid van de verpakking in verhouding tot de inhoud.
        • We beoordelen het het materiaal van de verpakking; producten die een verpakking zitten van gerecycled kunststof verdienen de voorkeur boven producten in een gewone kunststof fles of tube. Producten verpakt in bio plastic hebben ook een streepje voor. Verpakkingen waarop geen materiaal aanduiding staat, of in zijn geheel niet te recyclen zijn krijgen de laagste scores. 
        • Producten met een tweede kartonnen verpakking om de tube of fles krijgen punten aftrek.

        Wat kan je zelf nog meer doen?

        En als gebruiker kan je de impact van je zonnebrandmiddel ook beperken:

        • Kies voor een product met 'groene' uv-filters en vermijd 'rode' filters.
        • Zorg ervoor dat er weinig product verloren gaat, zeker als je een spray gebruikt.
        • Gooi een product van vorig jaar niet weg. De meeste zijn nog goed. Je kunt zonnebrand best een jaar of langer bewaren
        • Koop een product zonder tweede kartonnen verpakking.  
        • Gooi een lege fles in juiste afvalcontainer. 
        • Spoel je fles niet om bij de douche.
        • Beperk het aantal uren in de zon, dat is voor je huid sowieso een goed idee. 
        • Bescherm jezelf ook met kleding, zonnebril en een hoofddeksel. 

        Lees ook: