icon-menu logo_footer preds symbol-afrader symbol-bestekoop symbol-besteuittest
Van hypotheek tot verhuisdoos |

Stap voor stap naar je nieuwe huis.

icoon nieuw huis

Google-experiment: 'filterbubbel' of niet?

Hoe sterk verschillen de zoekresultaten tussen mensen die dezelfde zoektermen invoeren in Google? De Digitaalgids (editie 1/2013) wilde het uitzoeken en plaatste een oproep. Honderden mensen reageerden. Lees hier de resultaten.
Silvia Smit
Silvia Smit

Expert Elektronica

Gepubliceerd op:  2 januari 2013


Personalisatie boek-eli-pariser

In 2011 wees internetjournalist Eli Pariser in een toonaangevend boek 'The Filter Bubble' op het bestaan van een zogenaamde 'filterbubbel'. Google en andere internetdiensten bouwen profielen op van hun bezoekers en passen zich daarop aan. Zo beschrijft hij hoe Google de ene bezoeker die 'Egypte' intypt, nieuwsberichten over rellen voorschotelt, en de ander links naar reizen en pyramides. En Facebook stopt statusupdates van vrienden waar we minder mee omgaan, steeds verder weg.

Google en Facebook doen dit als service, om een dienst te kunnen leveren die beter aansluit bij de voorkeuren en interesses van de gebruiker. Maar Pariser wijst op de keerzijde: Hij stelt dat we op deze manier ongemerkt in een 'bubbel' terechtkomen, waarbij we alleen nog maar meer van hetzelfde voorgeschoteld krijgen, wat ongemerkt kan leiden tot tunnelvisie. Verhalen met een andere visie scherpen de geest en leveren je nieuwe ideeën en inzichten op.

Experiment

De Digitaalgids wilde onderzoeken hoe sterk dit fenomeen zich manifesteert, met een klein experiment. In hoeverre verschillen de zoekresultaten van Google nu werkelijk van elkaar? We deden een oproep aan internetters om in het weekend van 1 december 2012 de eerste resultatenpagina in te sturen voor drie zoektermen waar we verschillen konden verwachtten:

  • 'Hypotheekrenteaftrek': krijg je gekleurd of neutraal nieuws?
  • 'Bestaat het broeikaseffect?': berichten die het broeikaseffect bevestigen dan wel
    ontkennen
  • 'Griekenland', onze variant op Egypte: vakantiebestemmingen of politiek nieuws?

We hadden het experiment bewust tot het weekend beperkt, om de invloed van tijd (bijvoorbeeld ander nieuws) te minimaliseren.

Resultaten

verschillen-klimaatvraagIn drie dagen tijd ontvingen we honderden reacties. Na een uitgebreide analyse van alle screenshots van 180 deelnemers, zagen we steeds dat een grote groep van 70-80% een vrijwel identiek 'resultatensjabloon' krijgt voorgeschoteld, met minimale verschillen onderling, en dat er een subgroep is met een tweede 'sjabloon'. Binnen die groep zijn de onderlinge verschillen iets groter. Slechts een enkele keer zien we een sterk afwijkende resultatenpagina.
 
'Broeikaseffect': weinig verschil

Bij de zoekterm 'bestaat het broeikaseffect?' zagen we de minste variatie in resultaten. Bijna alle toegestuurde schermafbeeldingen bevatten dezelfde 12 resultaten.  Tweederde van de zoekers krijgt zelfs exact dezelfde top-6 voorgeschoteld . Er is een kleine groep van zo'n 15% met een licht afwijkend profiel waarbij niet een bericht van nieuwszender BNR op 1 staat ­('klimaat-scepticus: broeikaseffect bestaat toch'), maar een soortgelijk Volkskrant-bericht. Een enkeling krijgt een sterk afwijkende pagina.

'Griekenland': iets meer variatie

Bij de zoekterm Griekenland zagen we meer variatie. Een enkeling kreeg alleen maar vakantie-informatie in de top-10, maar de meeste mensen krijgen een mix van actueel nieuws en land­informatie. De top-5 is bij bijna iedereen gelijk. Bij een kleine subgroep ontbreekt Google Nieuws en zien we niet de NOS maar de NRC als nieuwsbron.

'Hypotheekrenteaftrek': meeste verschil

De zoekterm hypotheekrenteaftrek levert vooral actueel nieuws op, omdat het onderwerp in die tijd veel in het nieuws was (wat gaat er nu veranderen per 1 januari?). Toch zagen bij deze zoekterm de meeste variatie. Bij driekwart van de deelnemers stond een Telegraaf-bericht op 1 of 2. Een Volkskrant-bericht staat dan op nummer 4 of 5 en ook Elsevier stond in de top-10. Bij een subgroep staat op plek 1 de wikipagina, gevolgd door een Volkskrant-bericht. Het Telegraaf-bericht staat dan meestal op 6. In deze alternatieve top-5 staan ook Vereniging Eigen Huis en NRC.

Het lijkt alsof Google van de laatstgenoemde mensen een wat 'linkser' profiel heeft samengesteld. Maar de verschillen zijn relatief. Ook nu zien we dat niet meer dan 11 webpagina's goed zijn voor de top-5 van 96% van alle deelnemers.

Zelfde groep

We zagen ook dat het steeds dezelfde groep van ongeveer 20% was met dezelfde afwijkende resultaten, met daarbij een hogere notering voor Volkskrantnieuws. Wellicht heeft het feit dat onze oproep door de Volkskrantwebsite werd overgenomen, hier een rol in gespeeld.

Google-account heeft invloed 

Het blijkt ook uit te maken of iemand is ingelogd met zijn Google-account. In dat geval gebruikt Google ook de zoektermen waarop eerder is gezocht. Van de mensen die ingelogd waren, had 35% een afwijkend profiel, tegenover 16% bij de groep die niet ingelogd was.

Conclusie

Dit kleinschalige experiment heeft geen wetenschappelijke pretentie, maar maakt wel duidelijk dat personalisatie van zoekresultaten bestaat. We vonden aanwijzingen voor het bestaan van verschillende nieuwsprofielen, waarbij een kleine groep een wat 'linkser' nieuwsprofiel lijkt te hebben. Toch bleven de verschillen beperkt. Echte uitschieters, met meer dan vijf of meer andere zoekresultaten bij de eerste tien, zagen we slechts een enkele keer.

Wil je het volledige artikel lezen over het 'Google-experimen' in Digitaalgids 1/2013? Open dan de pdf-versie van het artikel.

Lees ook onze praktische tips om te zoeken zonder Google-filter.

Test alles-in-één-providers